Cơ sở nào phải xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm? Theo quy định pháp luật, các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động, trừ những trường hợp không thuộc diện cấp giấy chứng nhận.
Tuy nhiên, nghĩa vụ này không chỉ phụ thuộc vào việc cơ sở được đăng ký dưới hình thức doanh nghiệp hay hộ kinh doanh. Cần xem xét cụ thể loại thực phẩm, hoạt động sản xuất, chế biến, kinh doanh và những trường hợp ngoại lệ theo quy định pháp luật.
Trên thực tế, nhiều nhà hàng, quán ăn, cửa hàng thực phẩm hoặc cơ sở sản xuất chưa xác định đúng nghĩa vụ của mình, dẫn đến thực hiện thủ tục không cần thiết hoặc hoạt động khi chưa đáp ứng điều kiện pháp lý.
Bài viết dưới đây của Enterlaw sẽ làm rõ những nhóm cơ sở phải xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, cách xác định và các tình huống thường gặp theo quy định hiện hành.
1. Quy định về cơ sở phải xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm
Theo khoản 1 Điều 11 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 12 của Nghị định này.
Như vậy, nghĩa vụ xin giấy chứng nhận được xác định theo nguyên tắc: cơ sở thuộc phạm vi phải cấp giấy và không thuộc trường hợp ngoại lệ thì phải có giấy chứng nhận khi hoạt động.
Để xác định nghĩa vụ này, cần xem xét:
- Loại hình và hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm thực tế;
- Quy mô, địa điểm và phương thức tổ chức hoạt động;
- Các trường hợp không thuộc diện cấp giấy chứng nhận theo quy định.
Đặc biệt, việc cơ sở đăng ký dưới hình thức doanh nghiệp, hợp tác xã hay hộ kinh doanh không phải là căn cứ duy nhất để xác định nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận.
Theo Điều 34 Luật An toàn thực phẩm 2010, cơ sở được cấp giấy chứng nhận khi đáp ứng điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm phù hợp với loại hình sản xuất, kinh doanh và yêu cầu về đăng ký ngành, nghề kinh doanh thực phẩm theo quy định.
Lưu ý về pháp luật năm 2026: Theo Nghị quyết 15/2026/NQ-CP ngày 06/04/2026, Chính phủ tạm ngưng áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP và tiếp tục áp dụng Nghị định 15/2018/NĐ-CP cùng các văn bản hướng dẫn liên quan trong thời gian tạm ngưng.
2. Những cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm phải xin giấy chứng nhận
Các cơ sở trực tiếp sản xuất, chế biến thực phẩm để kinh doanh là nhóm thường phát sinh nghĩa vụ xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
2.1. Cơ sở sản xuất thực phẩm
Những cơ sở tổ chức hoạt động sản xuất thực phẩm để đưa ra thị trường có thể kể đến:
- Nhà máy, xưởng sản xuất bánh kẹo, thực phẩm chế biến;
- Cơ sở sản xuất nước uống đóng chai, nước giải khát;
- Cơ sở sản xuất thực phẩm đông lạnh, thực phẩm đóng hộp;
- Cơ sở sản xuất gia vị, thực phẩm chế biến sẵn;
- Các cơ sở sản xuất thực phẩm khác thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành.
Những cơ sở này phải xin giấy chứng nhận nếu hoạt động thuộc diện bắt buộc và không có căn cứ áp dụng trường hợp ngoại lệ.
Cần lưu ý: Không phải cơ sở có quy mô nhỏ thì đương nhiên được miễn giấy chứng nhận.
Ví dụ, một hộ kinh doanh có xưởng sản xuất bánh để cung cấp cho các cửa hàng không mặc nhiên được miễn giấy chứng nhận chỉ vì số lượng lao động ít hoặc sản lượng không lớn.
2.2. Cơ sở sơ chế, chế biến thực phẩm
Các cơ sở thực hiện hoạt động sơ chế, chế biến thực phẩm để cung cấp cho thị trường cũng cần xác định nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận. Một số loại hình phổ biến gồm:
- Cơ sở chế biến thịt, thủy sản;
- Xưởng chế biến nông sản, thực phẩm;
- Cơ sở chế biến thực phẩm cung cấp cho hệ thống nhà hàng, cửa hàng;
- Cơ sở gia công, chế biến thực phẩm theo hợp đồng.
Tuy nhiên, cần phân biệt sản xuất ban đầu nhỏ lẻ, sơ chế nhỏ lẻ và hoạt động chế biến thực phẩm. Theo Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, sản xuất ban đầu nhỏ lẻ và sơ chế nhỏ lẻ thuộc những trường hợp không phải cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
Ngược lại, không có quy định miễn chung cho mọi cơ sở chế biến thực phẩm quy mô nhỏ. Vì vậy, phải xác định đúng bản chất hoạt động trước khi kết luận cơ sở có bắt buộc xin giấy chứng nhận hay không.
3. Những cơ sở kinh doanh thực phẩm phải xin giấy chứng nhận
Ngoài cơ sở sản xuất, chế biến, các đơn vị kinh doanh và phân phối thực phẩm cũng có thể thuộc diện phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, những loại hình cần xem xét gồm:
- Cơ sở kinh doanh bán buôn, phân phối thực phẩm;
- Cửa hàng kinh doanh thực phẩm tại địa điểm cố định;
- Cơ sở kinh doanh, bảo quản thực phẩm tươi sống hoặc thực phẩm cần điều kiện bảo quản đặc biệt;
- Đơn vị thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh thực phẩm tại cùng một cơ sở.
Tuy nhiên, không phải mọi cửa hàng hoặc doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm đều phải xin giấy chứng nhận. Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định một số trường hợp không thuộc diện cấp giấy, trong đó có kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ và kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn.
Ví dụ:
- Cửa hàng chỉ kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn thuộc trường hợp không phải cấp giấy chứng nhận theo quy định.
- Cơ sở vừa kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn, vừa trực tiếp chế biến thực phẩm để bán cần đánh giá thêm đối với hoạt động chế biến.
- Cơ sở kinh doanh thực phẩm tươi sống cần xem xét quy mô, hình thức tổ chức và các trường hợp ngoại lệ có thể áp dụng.
Như vậy, việc xác định nghĩa vụ xin giấy chứng nhận phải căn cứ vào hoạt động thực tế, không chỉ dựa trên tên gọi cửa hàng, đại lý hoặc doanh nghiệp phân phối thực phẩm.
4. Cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống nào phải xin giấy chứng nhận?
Kinh doanh dịch vụ ăn uống là nhóm hoạt động phổ biến có thể phát sinh nghĩa vụ xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, theo đó, các cơ sở cần xem xét nghĩa vụ cấp giấy gồm:
4.1. Nhà hàng, quán ăn
Nhà hàng, quán ăn có địa điểm cố định, trực tiếp chế biến và phục vụ thực phẩm cho khách hàng thường thuộc nhóm cần đánh giá điều kiện cấp giấy chứng nhận. Tuy nhiên, không phải mọi nhà hàng, quán ăn đều bắt buộc phải xin giấy.
Chẳng hạn, nhà hàng trong khách sạn thuộc trường hợp không phải cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.
Đối với những mô hình kinh doanh khác, cần xác định hoạt động thực tế và căn cứ áp dụng các trường hợp ngoại lệ.
4.2. Cơ sở chế biến, cung cấp suất ăn
Các cơ sở chuyên chế biến, cung cấp suất ăn cho doanh nghiệp, trường học, cơ quan hoặc tổ chức khác thường thuộc nhóm cần xem xét nghĩa vụ cấp giấy.
Ví dụ:
- Cơ sở kinh doanh cung cấp suất ăn công nghiệp;
- Bếp trung tâm chế biến suất ăn để phân phối;
- Cơ sở chế biến suất ăn sẵn theo hợp đồng.
Cần phân biệt những cơ sở kinh doanh cung cấp suất ăn với bếp ăn tập thể không có đăng ký ngành, nghề kinh doanh thực phẩm, bởi trường hợp sau không thuộc diện cấp giấy chứng nhận theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP.
4.3. Quán cà phê, trà sữa và cơ sở kinh doanh đồ uống
Quán cà phê, trà sữa hoặc cơ sở kinh doanh đồ uống trực tiếp pha chế, chế biến tại chỗ cũng cần xác định nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận.
Việc xem xét phải dựa trên hoạt động thực tế, quy mô, phương thức kinh doanh và các trường hợp ngoại lệ.
Ví dụ, cửa hàng chỉ bán nước uống đóng chai, đóng lon có thể được xác định khác với cơ sở trực tiếp pha chế, chế biến đồ uống để phục vụ khách hàng.
Do đó, không nên mặc nhiên kết luận mọi quán cà phê, trà sữa đều phải xin hoặc đều được miễn giấy chứng nhận.
5. Bảng nhận diện cơ sở phải xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm
Để thuận tiện trong việc xác định nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có thể tham khảo bảng sau:
| Loại hình cơ sở | Nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận |
|---|---|
| Nhà máy, xưởng sản xuất thực phẩm | Thông thường phải xin, trừ trường hợp ngoại lệ |
| Cơ sở chế biến thực phẩm để kinh doanh | Thông thường phải xin nếu không thuộc diện miễn |
| Cơ sở kinh doanh, phân phối thực phẩm | Xác định theo hoạt động và trường hợp ngoại lệ |
| Nhà hàng, quán ăn có bếp chế biến | Thường thuộc diện phải xin, trừ trường hợp ngoại lệ |
| Cơ sở kinh doanh cung cấp suất ăn công nghiệp | Thông thường phải xin |
Lưu ý: Bảng trên mang tính định hướng, không thay thế việc đánh giá trường hợp cụ thể. Đặc biệt, cơ sở không thuộc diện cấp giấy chứng nhận vẫn phải tuân thủ các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tương ứng theo khoản 2 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.
6. Cách xác định cơ sở có bắt buộc phải xin giấy chứng nhận hay không
Để xác định chính xác nghĩa vụ pháp lý, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nên thực hiện việc kiểm tra theo ba bước sau:
Bước 1. Xác định hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế
Trước hết, cần làm rõ cơ sở đang thực hiện hoạt động nào:
- Sản xuất, sơ chế hoặc chế biến thực phẩm;
- Kinh doanh, phân phối thực phẩm;
- Kinh doanh dịch vụ ăn uống;
- Thực hiện đồng thời nhiều hoạt động liên quan đến thực phẩm.
Đây là căn cứ ban đầu để xác định nhóm quy định pháp luật cần áp dụng.
Bước 2. Xác định loại hình, quy mô và phương thức hoạt động
Cần tiếp tục xem xét:
- Loại thực phẩm được sản xuất, kinh doanh;
- Quy mô và phương thức tổ chức hoạt động;
- Địa điểm hoạt động cố định hay không cố định;
- Hoạt động độc lập hay kết hợp nhiều loại hình kinh doanh.
Việc đánh giá phải dựa trên thực tế, không chỉ căn cứ vào tên ngành nghề đã đăng ký.
Bước 3. Đối chiếu các trường hợp không thuộc diện cấp giấy chứng nhận
Sau khi xác định hoạt động thực tế, cơ sở cần đối chiếu khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các quy định chuyên ngành liên quan.
Nếu thuộc diện phải cấp giấy và không có căn cứ áp dụng ngoại lệ, cơ sở phải đáp ứng điều kiện và được cấp giấy chứng nhận khi hoạt động.
Ví dụ thực tế: Một cửa hàng vừa kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn, vừa trực tiếp chế biến các món ăn để bán cho khách hàng, trong trường hợp này:
- Hoạt động kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn thuộc trường hợp không phải cấp giấy chứng nhận;
- Hoạt động chế biến thực phẩm cần được đánh giá riêng để xác định nghĩa vụ cấp giấy;
- Cần xem xét toàn bộ mô hình kinh doanh trước khi xác định cơ sở có phải xin giấy chứng nhận hay không.
Đây là tình huống cho thấy một cơ sở có nhiều hoạt động không thể chỉ dựa vào một hoạt động được miễn để kết luận toàn bộ cơ sở không phải xin giấy chứng nhận.
7. Một số câu hỏi thường gặp về cơ sở nào phải xin Giấy chứng nhận ATTP?
7.1. Hộ kinh doanh sản xuất thực phẩm có phải xin giấy chứng nhận không?
Có thể phải xin.
Việc đăng ký dưới hình thức hộ kinh doanh không đồng nghĩa với việc được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Cần xác định hoạt động sản xuất, chế biến thực tế và trường hợp ngoại lệ theo quy định.
7.2. Cơ sở chỉ nhận gia công thực phẩm cho doanh nghiệp khác có phải xin giấy chứng nhận không?
Có thể phải xin.
Mặc dù không trực tiếp đưa sản phẩm ra thị trường dưới thương hiệu của mình, cơ sở gia công vẫn có thể thực hiện hoạt động sản xuất, chế biến thực phẩm thuộc diện phải cấp giấy chứng nhận.
Nghĩa vụ cụ thể cần xác định theo loại thực phẩm, hoạt động gia công và các trường hợp ngoại lệ.
7.3. Một doanh nghiệp có nhiều địa điểm sản xuất, kinh doanh thực phẩm thì có phải xin giấy cho từng địa điểm không?
Cần xem xét nghĩa vụ cấp giấy đối với từng cơ sở, địa điểm và hoạt động thực tế.
Giấy chứng nhận đã cấp cho một cơ sở không mặc nhiên xác nhận các cơ sở khác cùng doanh nghiệp đã đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, không phải mọi địa điểm đều phải xin giấy riêng nếu hoạt động tại đó thuộc trường hợp không phải cấp giấy chứng nhận theo quy định.
8. Tư vấn xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm tại Enterlaw
Việc xác định cơ sở có phải xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hay không cần dựa trên loại hình, hoạt động thực tế và các trường hợp ngoại lệ theo quy định pháp luật. Đánh giá đúng ngay từ đầu giúp cơ sở chủ động tuân thủ và hạn chế rủi ro khi hoạt động.
Enterlaw cung cấp dịch vụ xin Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, hỗ trợ Quý khách hàng xác định nghĩa vụ cấp giấy, rà soát điều kiện, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục theo quy định.
Bên cạnh đó, Quý khách hàng có thể tham khảo dịch vụ xin giấy phép con đối với những yêu cầu cấp phép chuyên ngành khác.
Quý khách hàng đang chuẩn bị kinh doanh thực phẩm hoặc chưa xác định được nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận, hãy liên hệ Enterlaw để được luật sư tư vấn, đánh giá trường hợp cụ thể và đề xuất phương án pháp lý phù hợp.
