Trong hệ thống pháp luật về kinh tế tập thể, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã được xem là “linh hồn” của mô hình hợp tác xã. Dù thủ tục thành lập hợp tác xã, đăng ký hợp tác xã hay hồ sơ pháp lý có thể thay đổi theo từng giai đoạn, nhưng các nguyên tắc này luôn là nền tảng xuyên suốt, quyết định việc hợp tác xã có hoạt động đúng bản chất và bền vững hay không.
Với sự ra đời của Luật Hợp tác xã 2023, các nguyên tắc này tiếp tục được kế thừa, đồng thời được hoàn thiện và làm rõ hơn, phù hợp với thực tiễn phát triển và yêu cầu quản trị hiện đại. Việc hiểu đúng và áp dụng đúng các nguyên tắc này là điều kiện tiên quyết để hợp tác xã vận hành hiệu quả và tránh rủi ro pháp lý.
1. Tự nguyện tham gia và mở rộng kết nạp thành viên.
Tại khoản 1, Điều 8, Luật hợp tác xã 2023 quy định:
"Cá nhân, tổ chức tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã. Tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã coi trọng lợi ích của thành viên, mở rộng kết nạp thành viên; không phân biệt giới tính, địa vị xã hội, dân tộc hoặc tôn giáo đối với mọi cá nhân tham gia."
Theo Luật Hợp tác xã 2023, việc tham gia hợp tác xã hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện của cá nhân, hộ gia đình, tổ chức có nhu cầu hợp tác, cụ thể:
- Không ai bị ép buộc tham gia hợp tác xã;
- Thành viên có quyền rút khỏi hợp tác xã theo điều lệ và quy định pháp luật;
- Việc chấm dứt tư cách thành viên không được làm ảnh hưởng trái pháp luật đến quyền lợi hợp pháp của các bên.
Nguyên tắc này bảo đảm: Quyền tự do kinh doanh; tính chủ động của thành viên; sự gắn kết thực chất thay vì hình thức.
Trong thực tế, nhiều hợp tác xã hoạt động kém hiệu quả xuất phát từ việc thành viên tham gia mang tính đối phó, không tự nguyện, dẫn đến thiếu trách nhiệm và thiếu đồng thuận nội bộ. Và khi muốn rút ra nhưng các thành viên còn lại gây khó khăn dẫn đến mẫu thuận và tranh chấp cũng không phải là hiếm.
2. Dân chủ, bình đẳng trong tổ chức, quản lý.
Tại khoản 2, Điều 8, Luật hợp tác xã 2023 quy định:
"Thành viên tổ hợp tác có quyền dân chủ trong việc quyết định tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác. Thành viên chính thức của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được tham gia vào công việc tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã một cách dân chủ, bình đẳng, không phụ thuộc vào phần vốn góp."
Đây là nguyên tắc cốt lõi, thể hiện rõ bản chất khác biệt của hợp tác xã so với doanh nghiệp.
2.1. Dân chủ trong quản lý
Mỗi thành viên chính thức có quyền biểu quyết ngang nhau, không phụ thuộc vào mức vốn góp. Điều này giúp:
- Hạn chế sự chi phối của một cá nhân hoặc nhóm lợi ích;
- Bảo đảm tiếng nói của các thành viên nhỏ lẻ;
- Tăng tính minh bạch trong quản trị.
2.2. Bình đẳng về quyền và nghĩa vụ
Các thành viên:
- Có quyền tiếp cận thông tin;
- Được tham gia quyết định các vấn đề quan trọng;
- Đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo điều lệ.
2.3. Công khai, minh bạch
Luật yêu cầu hợp tác xã phải:
- Công khai tình hình tài chính;
- Công khai phương án sản xuất – kinh doanh;
- Công khai việc phân phối thu nhập.
Việc không tuân thủ nguyên tắc này có thể dẫn đến tranh chấp nội bộ và trách nhiệm pháp lý cho người quản lý hợp tác xã.
3. Trách nhiệm tham gia hoạt động kinh tế của thành viên hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.
Tại khoản 3, điều 8, Luật Hợp tác xã:
"Trách nhiệm tham gia hoạt động kinh tế của thành viên hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.
Thành viên chính thức góp vốn khi gia nhập và được cùng kiểm soát vốn, quỹ và tài sản của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; được phân phối thu nhập chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ hoặc mức độ đóng góp sức lao động."
Trách nhiệm tham gia hoạt động kinh tế của thành viên hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được quy định tại khoản 3 Điều 8 của Luật Hợp tác xã 2023, thể hiện rõ bản chất của mô hình kinh tế hợp tác: các thành viên không chỉ góp vốn mà còn phải trực tiếp tham gia vào hoạt động kinh tế chung của tổ chức.
Trước hết, thành viên chính thức khi gia nhập hợp tác xã phải góp vốn theo quy định của điều lệ. Việc góp vốn là cơ sở để hình thành nguồn lực tài chính ban đầu, giúp hợp tác xã có điều kiện tổ chức sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ cho các thành viên. Tuy nhiên, vốn góp trong hợp tác xã không phải là yếu tố duy nhất quyết định quyền lợi của thành viên như trong các loại hình doanh nghiệp.
Bên cạnh việc góp vốn, các thành viên còn được cùng kiểm soát vốn, quỹ và tài sản của hợp tác xã. Điều này thể hiện nguyên tắc dân chủ và bình đẳng trong tổ chức và quản lý hợp tác xã. Thông qua đại hội thành viên và các cơ chế quản lý nội bộ, các thành viên có quyền tham gia giám sát việc sử dụng tài sản chung, bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ lợi ích của tập thể.
Một nội dung quan trọng khác là nguyên tắc phân phối thu nhập. Theo quy định của Luật, thu nhập của thành viên được phân phối chủ yếu dựa trên mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của hợp tác xã hoặc mức độ đóng góp sức lao động. Điều này nhằm khuyến khích các thành viên tích cực tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và gắn bó với hợp tác xã.
Như vậy, quy định này khẳng định rằng thành viên hợp tác xã không chỉ là người góp vốn mà còn là người trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ hoạt động kinh tế chung, qua đó bảo đảm sự gắn kết giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, góp phần thúc đẩy hợp tác xã phát triển ổn định và bền vững.
4. Tự chủ và tự chịu trách nhiệm.
Khoản 4, điều 8, Luật hợp tác xã:
"4. Tự chủ và tự chịu trách nhiệm
Tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước Hiến pháp và pháp luật."
- Luật Hợp tác xã 2023 khẳng định rõ:
+ Hợp tác xã tự quyết định hoạt động sản xuất – kinh doanh;
+ Tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động;
+ Tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.
- Tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm có thể hiện ở việc mọi hoạt động của hợp tác xã phải:
+ Phù hợp với Luật Hợp tác xã 2023;
+ Tuân thủ điều lệ đã được thông qua: Điều lệ hợp tác xã được xem là “luật nội bộ”, Điều lệ phải đúng luật; Không được trái quy định pháp luật; Phải phù hợp với mô hình hoạt động thực tế. Trong thực tế rất nhiều điều lệ của Hợp tác xã chỉ sao chép cho có, cho
+ Phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan.
- Nhà nước không can thiệp hành chính vào hoạt động nội bộ của hợp tác xã, trừ trường hợp cần thiết theo quy định pháp luật. vì thế nguyên tắc này là để:
+ Khuyến khích hợp tác xã năng động, sáng tạo;
+ Giảm tâm lý ỷ lại vào hỗ trợ Nhà nước;
+ Phù hợp với cơ chế thị trường.
Thực tế cho thấy hợp tác xã hiện nay đã rất lớn mạnh cả về quy mô và trình độ quản lý. Tuy nhiên, không ít hợp tác xã vẫn non kém về trình độ chuyên môn, quản lý vậy nên tính thuân thủ và tự giác cũng yếu kém.
Bạn có thể tham khảo thêm Luật hợp tác xã: https://enterlaw.vn/luat-hop-tac-xa-la-gi
5. Chú trọng giáo dục, đào tạo và thông tin.
Khoản 5, điều 8, Luật Hợp tác xã:
"Chú trọng giáo dục, đào tạo và thông tin.
"Tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã chú trọng tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể cho thành viên, người dân, tầng lớp thanh niên; thường xuyên giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, tay nghề kỹ thuật cho thành viên, người lao động; cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời cho các thành viên."
Quy định chú trọng giáo dục, đào tạo và thông tin trong Luật Hợp tác xã 2023 thể hiện định hướng phát triển bền vững của mô hình kinh tế tập thể. Theo đó, tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã không chỉ hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn có trách nhiệm nâng cao nhận thức và năng lực cho các thành viên.
Trước hết, các tổ chức này cần tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể cho thành viên và cộng đồng. Việc tuyên truyền giúp các thành viên hiểu rõ vai trò, ý nghĩa của hợp tác xã trong nền kinh tế, từ đó nâng cao ý thức tham gia và phát triển mô hình này. Đồng thời, việc hướng tới người dân và tầng lớp thanh niên cũng góp phần thu hút nguồn lực mới cho khu vực kinh tế tập thể.
Bên cạnh đó, hợp tác xã cần thường xuyên tổ chức giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn, kỹ thuật cho thành viên và người lao động. Điều này giúp nâng cao trình độ quản lý, kỹ năng sản xuất và khả năng ứng dụng khoa học – công nghệ, qua đó tăng hiệu quả hoạt động của hợp tác xã.
Ngoài ra, quy định cũng yêu cầu cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời cho các thành viên. Đây là cơ sở bảo đảm tính minh bạch trong quản lý, giúp các thành viên nắm bắt tình hình hoạt động, tham gia giám sát và đưa ra quyết định phù hợp đối với sự phát triển của hợp tác xã.
6. Tăng cường hợp tác, liên kết.
Khoản 6, điều 8, Luật Hợp tác xã:
"Tăng cường hợp tác, liên kết.
Các thành viên hợp tác, liên kết, tương trợ lẫn nhau, hướng đến làm giàu cho thành viên và tập thể. Khuyến khích các tổ hợp tác tham gia thành lập hợp tác xã; các hợp tác xã cùng hợp tác để thành lập liên hiệp hợp tác xã nhằm nâng cao năng lực tham gia chuỗi sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ. Khuyến khích tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã cùng hợp tác hình thành và tham gia tổ chức đại diện, hệ thống Liên minh hợp tác xã Việt Nam để phát triển phong trào hợp tác xã trong nước và quốc tế. Tăng cường liên kết giữa tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã với các tổ chức khác, đặc biệt là liên kết với doanh nghiệp nhà nước trong hỗ trợ liên kết, tiêu thụ, sử dụng sản phẩm, dịch vụ, tạo điều kiện cho tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động hiệu quả."
- Thành viên hợp tác, tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả và hướng tới mục tiêu làm giàu cho từng thành viên cũng như cho tập thể hợp tác xã.
- Khuyến khích tổ hợp tác phát triển thành hợp tác xã, tạo điều kiện mở rộng quy mô tổ chức và nâng cao năng lực hoạt động kinh tế tập thể.
- Khuyến khích các hợp tác xã liên kết với nhau để thành lập liên hiệp hợp tác xã, qua đó tăng khả năng tham gia chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ trên thị trường.
- Khuyến khích tham gia các tổ chức đại diện của hợp tác xã, đặc biệt là hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam nhằm thúc đẩy phong trào hợp tác xã trong nước và mở rộng hợp tác quốc tế.
- Tăng cường liên kết với các tổ chức khác, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ và nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã.
7. Quan tâm phát triển cộng đồng.
Khoản 7, điều 8, Luật Hợp tác xã:
"Quan tâm phát triển cộng đồng
Tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và thành viên quan tâm chăm lo, xây dựng cộng đồng thành viên đoàn kết, tương trợ lẫn nhau và tham gia phát triển cộng đồng dân cư tại địa phương, vùng, quốc gia, quốc tế."
Quan tâm phát triển cộng đồng là một nguyên tắc quan trọng được quy định tại khoản 7 Điều 8 của Luật Hợp tác xã 2023, thể hiện rõ bản chất nhân văn và tính xã hội của mô hình kinh tế tập thể. Theo đó, tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các thành viên không chỉ hướng tới lợi ích kinh tế mà còn có trách nhiệm đóng góp vào sự phát triển chung của cộng đồng.
Trước hết, quy định nhấn mạnh việc xây dựng cộng đồng thành viên đoàn kết, tương trợ lẫn nhau. Trong hợp tác xã, các thành viên cùng hợp tác sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ nhau về kinh nghiệm, nguồn lực và kỹ thuật. Sự đoàn kết này giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã, đồng thời tạo ra môi trường hợp tác bền vững và ổn định.
Bên cạnh đó, hợp tác xã còn có trách nhiệm tham gia phát triển cộng đồng dân cư tại địa phương. Điều này có thể được thể hiện thông qua việc tạo việc làm cho người dân, tham gia các hoạt động xã hội, hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương hoặc góp phần cải thiện đời sống của cộng đồng.
Ngoài phạm vi địa phương, quy định cũng khuyến khích hợp tác xã mở rộng sự hợp tác và đóng góp ở cấp vùng, quốc gia và quốc tế. Điều này giúp nâng cao vị thế của khu vực kinh tế tập thể, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững và gắn kết giữa hợp tác xã với xã hội.
👉 Nếu bạn đang cần tư vấn Luật Hợp tác xã hoặc dịch vụ thành lập hợp tác xã trọn gói, bạn có thể tham khảo tại: 🔗 https://enterlaw.vn/thanh-lap-hop-tac-xa
Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã 2023 không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn là kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững của mô hình hợp tác xã.
Việc hiểu đúng, áp dụng đúng và vận dụng linh hoạt các nguyên tắc này sẽ giúp hợp tác xã:
- Hoạt động hiệu quả;
- Tăng cường gắn kết thành viên;
- Tránh rủi ro pháp lý;
- Dễ dàng tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
Với chia sẻ ngắn ngọn như vậy, hy vọng sẽ giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về nhưng hậu quả của việc không tuân thủ các quy định trong chế độ hôn nhân. Trường hợp cần tư vấn cụ thể điều gì, hãy liên hệ với Enterlaw.vn để được tư vấn.
Trân trọng.
================================================================================================
Enterlaw.vn - Hiểu luật, hiểu bạn!
