Theo khoản 7 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023, hợp tác xã được thành lập bởi ít nhất 05 thành viên chính thức. Đây là điểm mới rất quan trọng so với Luật Hợp tác xã 2012, khi trước đây hợp tác xã phải có tối thiểu 07 thành viên.
Quy định mới giúp việc thành lập hợp tác xã trở nên thuận lợi hơn, đặc biệt đối với các nhóm hộ gia đình, cá nhân, tổ chức có nhu cầu hợp tác sản xuất, kinh doanh nhưng chưa tập hợp được số lượng thành viên lớn ngay từ đầu.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng 05 thành viên chỉ là điều kiện tối thiểu về số lượng. Để hợp tác xã hoạt động ổn định, các thành viên còn phải có nhu cầu hợp tác thực chất, thống nhất về mục tiêu, vốn góp, điều lệ, phương án hoạt động và quyền, nghĩa vụ trong quá trình vận hành.
1. Khái quát nhất
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Thành lập hợp tác xã cần tối thiểu bao nhiêu thành viên? | Ít nhất 05 thành viên chính thức |
| Căn cứ pháp lý | Khoản 7 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023 |
| Luật cũ quy định bao nhiêu thành viên? | Luật Hợp tác xã 2012 quy định tối thiểu 07 thành viên |
| Có giới hạn số thành viên tối đa không? | Luật không ấn định một con số tối đa chung |
| Có nên “mượn tên” cho đủ 05 thành viên không? | Không nên, vì tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý |
2. Căn cứ pháp lý
Bài viết được xây dựng trên các căn cứ pháp lý chính sau:
- Luật Hợp tác xã 2023;
- Nghị định 92/2024/NĐ-CP về đăng ký tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã;
- Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.
Trong đó, quy định quan trọng nhất cần ghi nhớ là khoản 7 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023 về khái niệm hợp tác xã.
3. Thành lập hợp tác xã cần tối thiểu bao nhiêu thành viên?
Theo khoản 7 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023, hợp tác xã là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 05 thành viên chính thức tự nguyện thành lập, hợp tác tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên.
Như vậy, để thành lập hợp tác xã, nhóm sáng lập phải có tối thiểu:
05 thành viên chính thức
Đây là điều kiện bắt buộc. Nếu chưa đủ 05 thành viên chính thức thì chưa thể đăng ký thành lập hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã 2023.
Điểm cần lưu ý là Luật sử dụng khái niệm thành viên chính thức, chứ không chỉ nói chung chung là “người tham gia”. Điều này có nghĩa các thành viên sáng lập phải thực sự tham gia vào hợp tác xã với tư cách thành viên theo quy định của Luật và điều lệ, có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm nhất định trong quá trình hoạt động.
Xem chi tiết dịch vụ đăng ký kinh doanh hợp tác xã: https://enterlaw.vn/dang-ky-hop-tac-xa
4. Vì sao Luật Hợp tác xã 2023 giảm từ 07 xuống còn 05 thành viên?
Theo Luật Hợp tác xã 2012, hợp tác xã phải có ít nhất 07 thành viên. Tuy nhiên, trong thực tế, quy định này khiến nhiều nhóm sản xuất nhỏ gặp khó khăn khi muốn thành lập hợp tác xã nhưng chưa tập hợp đủ số lượng thành viên ngay từ đầu.
Luật Hợp tác xã 2023 đã giảm số lượng thành viên tối thiểu xuống còn 05 thành viên chính thức. Đây là một thay đổi rất đáng chú ý, thể hiện định hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho kinh tế tập thể phát triển.
Việc giảm số lượng thành viên tối thiểu mang lại một số lợi ích thực tiễn:
- Giúp các nhóm hộ sản xuất nhỏ dễ dàng thành lập hợp tác xã hơn;
- Tạo điều kiện cho các mô hình hợp tác ban đầu phát triển từng bước;
- Khuyến khích các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân liên kết với nhau;
- Giảm tình trạng phải “mượn tên” người khác chỉ để đủ số lượng thành viên;
- Phù hợp hơn với nhu cầu thành lập hợp tác xã trong giai đoạn mới.
Góc nhìn của Luật sư Enterlaw
Việc giảm từ 07 xuống 05 thành viên là một thay đổi rất thực tế. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần 05 thành viên có cùng mục tiêu, cùng nhu cầu hợp tác và có phương án hoạt động rõ ràng thì hợp tác xã vẫn có thể vận hành hiệu quả. Ngược lại, dù có 10 hoặc 20 thành viên nhưng chỉ tham gia hình thức, không thống nhất về quyền và nghĩa vụ thì hợp tác xã vẫn rất dễ phát sinh tranh chấp.
5. Có giới hạn số lượng thành viên tối đa của hợp tác xã không?
Luật Hợp tác xã 2023 quy định số lượng thành viên tối thiểu để thành lập hợp tác xã là 05 thành viên chính thức, nhưng không ấn định một con số tối đa chung cho mọi hợp tác xã.
Điều này có nghĩa là hợp tác xã có thể kết nạp thêm thành viên trong quá trình hoạt động nếu đáp ứng điều kiện theo Luật và điều lệ. Tuy nhiên, số lượng thành viên càng nhiều thì hợp tác xã càng cần có cơ chế quản trị rõ ràng, đặc biệt là về:
- Quyền biểu quyết và nghĩa vụ góp vốn;
- Sử dụng dịch vụ của hợp tác xã;
- Phân phối thu nhập;
- Chấm dứt tư cách thành viên;
- Giải quyết tranh chấp nội bộ.
Một hợp tác xã có nhiều thành viên nhưng điều lệ sơ sài sẽ rất dễ gặp khó khăn khi phát sinh bất đồng. Vì vậy, vấn đề không chỉ là có bao nhiêu thành viên, mà là quản lý thành viên như thế nào cho hiệu quả.
6. Ai có thể trở thành thành viên hợp tác xã?
Thành viên hợp tác xã có thể là các chủ thể đáp ứng điều kiện theo Luật Hợp tác xã 2023 và điều lệ của hợp tác xã. Tùy từng loại hình và lĩnh vực hoạt động, thành viên có thể bao gồm: Cá nhân; Hộ gia đình; Pháp nhân; Các chủ thể khác theo quy định của pháp luật.
Khi tham gia hợp tác xã, thành viên không chỉ “đứng tên” cho đủ số lượng mà còn có quyền và nghĩa vụ nhất định. Đây là điểm cần được hiểu thật rõ trước khi thành lập. Các thành viên cần thống nhất trước những nội dung quan trọng như:
- Mục tiêu thành lập hợp tác xã;
- Mức vốn góp;
- Quyền và nghĩa vụ của từng thành viên;
- Cách sử dụng dịch vụ của hợp tác xã;
- Cơ chế phân phối thu nhập;
- Cách xử lý khi thành viên rút khỏi hợp tác xã.
Nếu các nội dung này không được làm rõ ngay từ đầu, hợp tác xã rất dễ phát sinh tranh chấp trong quá trình hoạt động.
Nếu bạn đang chuẩn bị thành lập hợp tác xã hoặc cần tư vấn về các chính sách ưu đãi thuế, có thể tham khảo dịch vụ tại: https://enterlaw.vn/thanh-lap-hop-tac-xa.
7. Có được “mượn tên” để đủ 05 thành viên không?
Về mặt thực tế, đây là câu hỏi Enterlaw gặp rất nhiều khi tư vấn thành lập hợp tác xã. Nhiều nhóm sáng lập chưa đủ 05 người nên có ý định nhờ người thân, bạn bè hoặc người quen đứng tên để đủ điều kiện đăng ký. Tuy nhiên, đây là cách làm không nên thực hiện.
Lý do là khi một người đứng tên thành viên hợp tác xã, họ không chỉ có tên trong hồ sơ mà còn có quyền và nghĩa vụ theo Luật Hợp tác xã, điều lệ và các cam kết nội bộ. Nếu người đó không tham gia thực chất, sau này có thể phát sinh nhiều rủi ro như:
- Không thống nhất khi biểu quyết;
- Không thực hiện nghĩa vụ góp vốn;
- Tranh chấp khi phân phối thu nhập;
- Khó xử lý khi muốn chấm dứt tư cách thành viên;
- Ảnh hưởng đến tính hợp lệ của hồ sơ và hoạt động nội bộ.
Góc thực tế
Việc “mượn tên” để đủ thành viên có thể giúp hồ sơ nhìn có vẻ đủ điều kiện, nhưng lại tạo ra rủi ro lớn cho quá trình hoạt động sau này. Với hợp tác xã, điều quan trọng nhất không phải là đủ người trên giấy, mà là có đủ thành viên thật sự muốn hợp tác, cùng góp sức, cùng hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm theo điều lệ.
8. Thành viên hợp tác xã có bắt buộc phải góp vốn không?
Đây là câu hỏi mà nhiều người thường đặt ra khi chuẩn bị thành lập hợp tác xã, đặc biệt là trong trường hợp một số thành viên chỉ muốn tham gia để cùng sản xuất hoặc sử dụng dịch vụ của hợp tác xã.
Theo Luật Hợp tác xã 2023, việc tham gia hợp tác xã không chỉ là việc ghi tên trong danh sách thành viên mà còn gắn với các quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật và điều lệ hợp tác xã.
Trong thực tế, phần lớn các hợp tác xã đều quy định thành viên phải thực hiện nghĩa vụ góp vốn theo điều lệ đã được thông qua. Mức góp vốn của từng thành viên có thể khác nhau, nhưng việc góp vốn cần được thực hiện theo đúng quy định của Luật và điều lệ của hợp tác xã. Điều quan trọng cần lưu ý là:
- Không nên chỉ góp vốn trên giấy tờ.
- Không nên thỏa thuận miệng về việc góp vốn.
- Nên quy định rõ thời hạn, phương thức và mức góp vốn ngay trong điều lệ.
Việc quy định rõ ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế rất nhiều tranh chấp trong quá trình hoạt động.
Nếu có những băn khoăn bạn có thể sử dụng dịch vụ tư vấn Luật hợp tác xã của Enterlaw.vn: https://enterlaw.vn/khi-nao-can-tu-van-luat-hop-tac-xa-tu-luat-su
9. Sau khi thành lập, số lượng thành viên giảm dưới 05 thì sao?
Một tình huống khá phổ biến là sau một thời gian hoạt động, một hoặc nhiều thành viên xin rút khỏi hợp tác xã, ví dụ như:
- Thành lập với 05 thành viên.
- Sau đó 01 người xin chấm dứt tư cách thành viên.
- Hợp tác xã chỉ còn 04 thành viên.
Vậy hợp tác xã có còn được tiếp tục hoạt động không?
Đây là vấn đề cần được xem xét theo quy định của Luật Hợp tác xã 2023 và các quy định liên quan. Nếu số lượng thành viên không còn đáp ứng điều kiện tối thiểu theo luật trong một khoảng thời gian nhất định mà không được bổ sung, hợp tác xã có thể phải thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định.
Vì vậy, khi có thành viên xin rút, Hội đồng quản trị cần nhanh chóng:
- Xem xét việc kết nạp thành viên mới;
- Điều chỉnh phương án hoạt động nếu cần;
- Thực hiện các thủ tục nội bộ theo điều lệ;
- Bảo đảm hợp tác xã luôn đáp ứng các điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật.
Lưu ý của Luật sư Enterlaw
Nhiều hợp tác xã chỉ quan tâm đến điều kiện tại thời điểm thành lập mà quên rằng trong suốt quá trình hoạt động cũng cần duy trì các điều kiện theo quy định của Luật. Việc theo dõi biến động thành viên là một nội dung quản trị rất quan trọng.
Ví dụ thực tế
Anh A cùng 05 hộ dân thành lập một hợp tác xã trồng rau an toàn.
Sau gần một năm hoạt động, một thành viên chuyển nơi cư trú và không còn nhu cầu tham gia nên xin chấm dứt tư cách thành viên.
Ban đầu, các thành viên còn lại cho rằng chỉ cần tiếp tục hoạt động với 04 người là được.
Tuy nhiên, sau khi được luật sư tư vấn, hợp tác xã đã nhanh chóng tổ chức họp, kết nạp thêm một thành viên mới đáp ứng điều kiện theo Luật và sửa đổi danh sách thành viên theo đúng quy định.
Nhờ chủ động xử lý kịp thời, hợp tác xã không bị ảnh hưởng đến quá trình hoạt động và vẫn duy trì đầy đủ điều kiện pháp lý.
Bài học rút ra
Điều kiện về số lượng thành viên không chỉ cần đáp ứng tại thời điểm thành lập mà còn cần được quan tâm trong suốt quá trình hoạt động của hợp tác xã.
10. Những sai lầm thường gặp khi chuẩn bị thành viên thành lập hợp tác xã
Qua quá trình tư vấn, Enterlaw nhận thấy nhiều nhóm sáng lập thường mắc những sai lầm sau:
10.1. Chỉ tìm người để đủ số lượng
Nhiều trường hợp nhờ người thân hoặc bạn bè đứng tên nhưng họ không thực sự có nhu cầu tham gia.
Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều tranh chấp sau này.
10.2. Không thống nhất quyền và nghĩa vụ từ đầu
Các thành viên chỉ thống nhất về việc thành lập nhưng không trao đổi kỹ về:
- Góp vốn và Phân chia lợi nhuận.
- Trách nhiệm khi phát sinh rủi ro.
- Quyền biểu quyết.
Đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến mâu thuẫn nội bộ.
10.3. Không xây dựng điều lệ phù hợp
Điều lệ quá sơ sài hoặc sao chép từ mẫu trên mạng thường không phản ánh đúng nhu cầu của hợp tác xã.
10.4. Không dự liệu trường hợp thành viên rút khỏi hợp tác xã
Nhiều điều lệ không quy định rõ: Trình tự rút vốn, xử lý phần vốn góp, kết nạp thành viên mới. Đến khi phát sinh sự việc mới bắt đầu xử lý thì rất khó thống nhất.
10.5. Chỉ quan tâm đến việc đăng ký
Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần được cấp Giấy chứng nhận là xong. Trong khi đó, giai đoạn quản trị sau thành lập mới là yếu tố quyết định sự phát triển lâu dài của hợp tác xã.
11. Lựa chọn thành viên của Hợp tác xã
Để hợp tác xã hoạt động ổn định, ngay từ khi lựa chọn 05 thành viên sáng lập, nên ưu tiên những người:
- Có cùng mục tiêu phát triển.
- Có khả năng tham gia hoạt động thực tế.
- Sẵn sàng góp vốn theo cam kết.
- Có tinh thần hợp tác lâu dài.
- Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình.
Đừng lựa chọn thành viên chỉ để đủ điều kiện đăng ký.
Một hợp tác xã có 05 thành viên thật sự gắn bó sẽ bền vững hơn nhiều so với một hợp tác xã có 15 thành viên nhưng hoạt động hình thức.
📌 Góc nhìn thực tế
Qua thực tiễn hỗ trợ nhiều hợp tác xã, chúng tôi nhận thấy nguyên nhân dẫn đến tranh chấp nội bộ hiếm khi xuất phát từ việc thiếu thành viên, mà chủ yếu do lựa chọn sai thành viên.
Một thành viên có cùng định hướng phát triển thường mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với việc bổ sung thêm người chỉ để đủ số lượng.
Vì vậy, nếu đang chuẩn bị thành lập hợp tác xã, hãy dành nhiều thời gian để thống nhất về mục tiêu, cơ chế quản trị và điều lệ trước khi hoàn thiện hồ sơ đăng ký.
12. Câu hỏi thường gặp
- Thành lập hợp tác xã bắt buộc phải có 05 thành viên đúng không?
Đúng. Theo khoản 7 Điều 4 Luật Hợp tác xã 2023, hợp tác xã phải có ít nhất 05 thành viên chính thức.
- Có thể thành lập hợp tác xã với 04 thành viên không?
Không. Nếu chưa đủ 05 thành viên chính thức thì chưa đáp ứng điều kiện để đăng ký thành lập hợp tác xã.
- Có giới hạn số lượng thành viên tối đa không?
Luật Hợp tác xã 2023 không quy định một số lượng thành viên tối đa áp dụng chung cho mọi hợp tác xã.
- Thành viên có bắt buộc là cá nhân không?
Không. Tùy từng trường hợp và điều kiện của pháp luật, thành viên có thể là cá nhân hoặc pháp nhân và các chủ thể khác theo quy định.
- Sau khi thành lập, thành viên có được rút khỏi hợp tác xã không?
Có. Tuy nhiên, việc chấm dứt tư cách thành viên phải được thực hiện theo quy định của Luật Hợp tác xã 2023 và điều lệ của hợp tác xã.
- Có nên nhờ người khác đứng tên cho đủ 05 thành viên không?
Không nên. Việc này tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và có thể dẫn đến tranh chấp trong quá trình hoạt động.
13. Kết luận
Quy định hợp tác xã phải có ít nhất 05 thành viên chính thức là một trong những điểm mới quan trọng của Luật Hợp tác xã 2023, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cá nhân, hộ gia đình và tổ chức có nhu cầu liên kết sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là đủ 05 thành viên, mà còn là lựa chọn đúng những người có cùng mục tiêu, thống nhất về quyền và nghĩa vụ, đồng thời xây dựng điều lệ và cơ chế quản trị phù hợp. Đây mới là nền tảng để hợp tác xã hoạt động hiệu quả và phát triển bền vững.
Nếu bạn đang chuẩn bị thành lập hợp tác xã nhưng còn băn khoăn về điều kiện thành viên, điều lệ hoặc hồ sơ đăng ký, đội ngũ luật sư của Enterlaw.vn sẵn sàng hỗ trợ từ giai đoạn tư vấn ban đầu đến khi hợp tác xã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký và đi vào hoạt động.
Trân trọng cảm ơn!
================================================================================================
Enterlaw.vn - Hiểu luật, hiểu bạn!
