Enterlaw.vn kính chào quý khách hàng và bạn đọc!
CÔNG TY LUẬT UY TÍN

Khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật: Hồ sơ, thủ tục và yêu cầu Tòa án

Thứ Hai, 16/11/2026
Luật sư kiểm duyệt: Vũ Khánh Hiếu

Khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật là phương án người lao động có thể lựa chọn khi cho rằng doanh nghiệp áp dụng hình thức kỷ luật sa thải không có căn cứ, không chứng minh được lỗi hoặc thực hiện không đúng trình tự, thủ tục pháp luật.

Đây là tranh chấp lao động cá nhân về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải, không phải vụ án hành chính chỉ vì doanh nghiệp đã ban hành một văn bản có tên là “quyết định sa thải”.

Người lao động có thể yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của việc sa thải và giải quyết các quyền lợi liên quan như tiền lương trong thời gian không được làm việc, bảo hiểm, khoản tiền ít nhất bằng 02 tháng tiền lương, việc nhận trở lại làm việc và các quyền lợi khác tùy từng trường hợp.

Khi vụ việc đã chuyển sang giai đoạn tranh chấp, người lao động nên kiểm tra sớm căn cứ sa thải, hồ sơ kỷ luật, chứng cứ, thời hiệu và đúng Tòa án có thẩm quyền trước khi nộp đơn.

1. Khi nào người lao động có thể khởi kiện quyết định sa thải?

Người lao động có quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp khi cho rằng việc xử lý kỷ luật sa thải đã xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Thông thường, việc khởi kiện được đặt ra khi có một hoặc nhiều dấu hiệu:

- Hành vi của người lao động không thuộc trường hợp được áp dụng hình thức sa thải;

- Doanh nghiệp không chứng minh được lỗi của người lao động;

- Hành vi bị xử lý không được quy định trong nội quy lao động, hợp đồng hoặc pháp luật;

- Việc xử lý đã hết thời hiệu;

- Người có thẩm quyền ban hành quyết định không đúng;

- Doanh nghiệp vi phạm trình tự họp xử lý kỷ luật;

- Không bảo đảm quyền tham gia, trình bày và tự bảo vệ của người lao động;

- Áp dụng sa thải trong thời gian pháp luật không cho phép xử lý kỷ luật;

- Hoặc có vi phạm pháp luật khác ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quyết định.

Điều quan trọng là có quyết định sa thải không đồng nghĩa với việc quyết định đó đương nhiên có giá trị pháp lý. Doanh nghiệp vẫn phải chứng minh việc xử lý đáp ứng đầy đủ căn cứ và trình tự theo pháp luật lao động.

Người lao động muốn tìm hiểu tổng thể về các trường hợp sa thải có thể tham khảo bài Sa thải lao động trái luật và Tư vấn sa thải người lao động.

2. Khởi kiện quyết định sa thải có phải hòa giải trước không?

Không bắt buộc.

Theo Điều 188 Bộ luật Lao động, tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải thuộc nhóm tranh chấp lao động cá nhân không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết.

Như vậy, nếu người lao động nhận quyết định sa thải và cho rằng quyết định đó trái pháp luật thì về nguyên tắc có thể khởi kiện trực tiếp tại Tòa án có thẩm quyền mà không phải chờ kết quả hòa giải của hòa giải viên lao động. Tuy nhiên, không bắt buộc hòa giải không có nghĩa là hai bên không được thương lượng.

Trong thực tế, trước hoặc trong quá trình tố tụng, người lao động và doanh nghiệp vẫn có thể thỏa thuận về: Việc tiếp tục hay chấm dứt quan hệ lao động, khoản tiền doanh nghiệp phải thanh toán, tiền lương, bảo hiểm, trợ cấp, bồi thường và các quyền lợi khác.

Nếu đạt được phương án hợp lý, việc giải quyết tranh chấp có thể nhanh hơn đáng kể so với chờ một bản án có hiệu lực.

Xem thêm: Cách thức giải quyết tranh chấp lao động.

3. Khi nào quyết định sa thải có thể bị xác định là trái pháp luật?

Khi xem xét một vụ khởi kiện sa thải, có thể tập trung vào hai nhóm vấn đề lớn: căn cứ sa thải và trình tự xử lý kỷ luật.

3.1. Sa thải không có căn cứ

Điều 125 Bộ luật Lao động quy định những trường hợp người sử dụng lao động được áp dụng hình thức xử lý kỷ luật sa thải, chẳng hạn một số hành vi nghiêm trọng tại nơi làm việc, tái phạm trong thời gian chưa được xóa kỷ luật hoặc tự ý bỏ việc đạt ngưỡng luật định mà không có lý do chính đáng. Doanh nghiệp không thể tự mở rộng các trường hợp sa thải ngoài căn cứ pháp luật và nội quy lao động hợp pháp.

Ví dụ, việc doanh nghiệp cho rằng hành vi của người lao động “nghiêm trọng” chưa đủ để mặc nhiên áp dụng sa thải. Cần kiểm tra hành vi cụ thể có thuộc căn cứ sa thải và đã được quy định phù hợp trong nội quy lao động hay không.

Bộ Nội vụ cũng đã hướng dẫn rằng để áp dụng kỷ luật sa thải, doanh nghiệp phải quy định cụ thể hành vi xử lý trong nội quy và thực hiện theo đúng trình tự pháp luật.

3.2. Có căn cứ nhưng xử lý sai trình tự

Ngay cả khi người lao động có hành vi vi phạm, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm nguyên tắc và thủ tục xử lý kỷ luật. Điều 70 Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định các bước liên quan đến việc lập biên bản hoặc thu thập chứng cứ, thông báo họp xử lý kỷ luật, tổ chức cuộc họp, lập biên bản và ban hành quyết định trong thời hiệu.

Do đó, khi khởi kiện, không chỉ kiểm tra câu hỏi: “Người lao động có vi phạm hay không?” mà còn phải kiểm tra: “Doanh nghiệp đã chứng minh và xử lý vi phạm đúng pháp luật hay chưa?” Đây là hai vấn đề độc lập nhưng đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả vụ án.

4. Thời hiệu khởi kiện quyết định sa thải là bao lâu?

Đây là vấn đề người lao động cần kiểm tra ngay khi nhận hồ sơ vụ việc. Theo Điều 190 Bộ luật Lao động, thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp lao động cá nhân là 01 năm kể từ ngày phát hiện hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm.

Không nên hiểu máy móc rằng trong mọi trường hợp thời hiệu đều tính từ ngày doanh nghiệp ký quyết định sa thải.

Cần xác định thời điểm người lao động phát hiện hành vi mà mình cho rằng đã xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp.

Ví dụ: Doanh nghiệp ban hành và giao quyết định sa thải cho người lao động ngày 05/11/2026. Ngay ngày này người lao động biết mình bị sa thải và cho rằng quyết định trái pháp luật. Trong trường hợp thông thường, đây sẽ là mốc rất quan trọng để xác định thời hiệu yêu cầu Tòa án.

Pháp luật cũng quy định trường hợp người yêu cầu chứng minh được vì sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc lý do khác theo quy định mà không thể yêu cầu đúng thời hạn thì khoảng thời gian tương ứng không tính vào thời hiệu.

Dù vậy, người lao động không nên chờ gần hết 01 năm mới chuẩn bị hồ sơ. Chứng cứ điện tử, email, dữ liệu hệ thống, nhân chứng và hồ sơ nội bộ có thể khó thu thập hơn khi thời gian kéo dài.

5. Khởi kiện quyết định sa thải tại Tòa án nào?

Tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động bằng hình thức sa thải là tranh chấp lao động thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Từ ngày 01/7/2025, Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự đã được sửa đổi theo Luật số 85/2025/QH15; theo đó Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền sơ thẩm các tranh chấp thuộc Điều 32, trong đó có tranh chấp lao động. Tuy nhiên, khi nộp đơn cần xác định đồng thời thẩm quyền theo cấp và thẩm quyền theo lãnh thổ.

5.1 Nguyên tắc chung

Thông thường, vụ án được giải quyết tại Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở. Nếu người sử dụng lao động là doanh nghiệp thì đây thường là Tòa án có phạm vi thẩm quyền đối với nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.

5.2 Trường hợp người lao động có quyền lựa chọn Tòa án

Bộ luật Tố tụng dân sự còn cho phép nguyên đơn là người lao động trong một số tranh chấp liên quan đến bồi thường, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng, bảo hiểm, việc làm, tiền lương, thu nhập và điều kiện lao động lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú hoặc làm việc.

Ngoài ra còn phải xem xét những căn cứ lựa chọn Tòa án khác nếu vụ việc liên quan đến chi nhánh, nơi thực hiện hợp đồng hoặc trường hợp đặc biệt khác.

Vì vậy, không nên mặc định mọi vụ kiện sa thải đều chỉ có thể nộp tại Tòa án nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.

Trước khi nộp đơn cần xác định chính xác Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền đối với chính vụ việc cụ thể để tránh bị chuyển hồ sơ hoặc trả lại đơn do sai thẩm quyền.

6. Hồ sơ khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật gồm những gì?

Để khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật, người lao động cần chuẩn bị đơn khởi kiện và các tài liệu liên quan đến quan hệ lao động, quá trình xử lý kỷ luật và quyền lợi bị ảnh hưởng. Hồ sơ thông thường bao gồm:

6.1. Đơn khởi kiện

Đơn khởi kiện cần trình bày rõ thông tin các bên, quan hệ lao động, diễn biến xử lý kỷ luật, căn cứ cho rằng quyết định sa thải trái pháp luật và những yêu cầu đề nghị Tòa án giải quyết.

Đặc biệt, các yêu cầu về hủy quyết định sa thải, nhận trở lại làm việc, thanh toán tiền lương, bồi thường thiệt hại và các quyền lợi khác cần được xác định phù hợp với từng trường hợp.

6.2. Giấy tờ của người khởi kiện

Người lao động chuẩn bị bản sao căn cước hoặc giấy tờ tùy thân hợp lệ, thông tin về nơi cư trú và giấy tờ chứng minh tư cách đại diện nếu khởi kiện thông qua người đại diện.

6.3. Tài liệu về quan hệ lao động

Các tài liệu có thể bao gồm hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng, quyết định tuyển dụng, bổ nhiệm, bảng lương và những thỏa thuận liên quan nhằm chứng minh quan hệ lao động, vị trí công việc và quyền lợi của người khởi kiện.

6.4. Quyết định và tài liệu liên quan đến việc sa thải

Đây là nhóm tài liệu quan trọng, bao gồm quyết định sa thải, thông báo họp kỷ luật, biên bản vi phạm, biên bản họp, văn bản giải trình và các tài liệu trao đổi giữa người lao động với doanh nghiệp.

Trường hợp không có đầy đủ hồ sơ nội bộ, người lao động vẫn có thể khởi kiện khi đáp ứng các điều kiện tố tụng và có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập những chứng cứ mà mình không thể tự thu thập theo quy định pháp luật.

7. Những chứng cứ nào quan trọng trong vụ kiện sa thải?

Trong tranh chấp về quyết định sa thải, chứng cứ có vai trò quyết định trong việc xác định tính hợp pháp của việc xử lý kỷ luật lao động. Người lao động cần tập trung vào ba vấn đề chính:

- Căn cứ sa thải: Hành vi vi phạm có thực sự xảy ra, có lỗi của người lao động và có thuộc trường hợp được áp dụng hình thức sa thải theo pháp luật hay không?

- Trình tự, thủ tục: Doanh nghiệp có tuân thủ quy định về thông báo, thành phần tham dự, tổ chức cuộc họp và ban hành quyết định xử lý kỷ luật hay không?

- Quyền lợi bị ảnh hưởng: Việc sa thải đã gây ra những thiệt hại gì và người lao động có căn cứ yêu cầu khôi phục quyền lợi, thanh toán tiền lương hoặc bồi thường hay không?

Tùy từng vụ việc, chứng cứ có thể là nội quy lao động, biên bản vi phạm, email, tin nhắn, dữ liệu điện tử, hình ảnh camera, tài liệu chấm công, hồ sơ kỷ luật và chứng từ tiền lương.

Người lao động nên lưu giữ tài liệu gốc hoặc dữ liệu điện tử gốc trong phạm vi được phép, đồng thời bảo đảm việc thu thập, sử dụng chứng cứ phù hợp với quy định pháp luật.

8. Người lao động có thể yêu cầu Tòa án giải quyết những gì?

Đây là phần cần xác định kỹ nhất trước khi nộp đơn. Theo Điều 73 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, nếu người sử dụng lao động xử lý kỷ luật bằng hình thức sa thải trái pháp luật thì phải thực hiện các nghĩa vụ theo Điều 41 Bộ luật Lao động. Tùy tình trạng vụ việc và mong muốn của người lao động, có thể xem xét các nhóm yêu cầu sau.

8.1. Yêu cầu xem xét quyết định sa thải

Người lao động có thể yêu cầu Tòa án xem xét và xác định việc xử lý kỷ luật bằng hình thức sa thải là trái pháp luật, đồng thời giải quyết hiệu lực và hậu quả của quyết định sa thải theo yêu cầu khởi kiện cụ thể.

8.2. Yêu cầu nhận người lao động trở lại làm việc

Theo cơ chế nghĩa vụ tại Điều 41, người sử dụng lao động phải nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng đã giao kết trong trường hợp thuộc phạm vi áp dụng của quy định này.

Nếu vị trí hoặc công việc cũ không còn nhưng người lao động vẫn muốn tiếp tục làm việc thì hai bên có thể thỏa thuận sửa đổi, bổ sung hợp đồng.

8.3. Yêu cầu thanh toán tiền lương cho thời gian không được làm việc

Người lao động có thể yêu cầu thanh toán tiền lương đối với thời gian mình không được làm việc do việc sa thải trái pháp luật, được xác định theo căn cứ pháp luật và hồ sơ cụ thể.

8.4. Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ về bảo hiểm

Điều 41 cũng quy định nghĩa vụ liên quan đến: Bảo hiểm xã hội; Bảo hiểm y tế; Bảo hiểm thất nghiệp đối với khoảng thời gian người lao động không được làm việc thuộc trường hợp luật quy định.

8.5. Yêu cầu khoản tiền ít nhất bằng 02 tháng tiền lương

Ngoài tiền lương và nghĩa vụ bảo hiểm, pháp luật còn quy định người sử dụng lao động phải trả thêm cho người lao động ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.

8.6. Trường hợp người lao động không muốn trở lại làm việc

Nếu người lao động không muốn tiếp tục làm việc thì ngoài những khoản thuộc khoản 1 Điều 41, còn xem xét trợ cấp thôi việc theo điều kiện luật định để chấm dứt hợp đồng.

8.7. Trường hợp doanh nghiệp không muốn nhận người lao động trở lại

Nếu người sử dụng lao động không muốn nhận lại và người lao động đồng ý, ngoài các khoản luật định, hai bên còn phải thỏa thuận khoản bồi thường thêm và mức này ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.

Lưu ý về tiền do vi phạm thời hạn báo trước

Không nên mặc nhiên yêu cầu khoản tiền do vi phạm thời hạn báo trước trong mọi vụ sa thải. Sa thải là một hình thức xử lý kỷ luật lao động, trong khi thời hạn báo trước gắn với những trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng theo quy định tương ứng.

Điều 41 chỉ đặt ra khoản tiền tương ứng với những ngày không báo trước khi có căn cứ về vi phạm quy định thời hạn báo trước. Vì vậy phải kiểm tra bản chất vụ việc thay vì cộng khoản này tự động vào mọi yêu cầu khởi kiện.

Việc xác định chính xác từng khoản tiền nên được thực hiện dựa trên hợp đồng, mức lương, thời gian không được làm việc, thời gian tham gia bảo hiểm và mong muốn của người lao động.

9. Quy trình khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật

Quy trình khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật có thể khái quát thành 5 bước sau:

Bước 1. Kiểm tra quyết định sa thải và thời hiệu khởi kiện

Người lao động cần kiểm tra căn cứ sa thải, nội quy lao động, trình tự xử lý kỷ luật, thẩm quyền ban hành quyết định và thời hiệu khởi kiện. Qua đó, xác định tính hợp pháp của quyết định sa thải và phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.

Bước 2. Xác định yêu cầu khởi kiện

Tùy từng trường hợp, người lao động có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tính hợp pháp của quyết định sa thải, nhận trở lại làm việc, thanh toán tiền lương, truy đóng bảo hiểm, bồi thường thiệt hại và các quyền lợi khác theo quy định pháp luật. Các yêu cầu cần được xác định cụ thể, có căn cứ và phù hợp với nguyện vọng của người lao động.

Bước 3. Chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ

Người lao động chuẩn bị đơn khởi kiện cùng hợp đồng lao động, quyết định sa thải và các tài liệu, chứng cứ liên quan. Trường hợp không thể tự thu thập một số chứng cứ, người khởi kiện có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ theo quy định tố tụng.

Bước 4. Xác định Tòa án có thẩm quyền và nộp đơn

Người lao động nộp hồ sơ khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, sau khi xác định đúng thẩm quyền theo lãnh thổ và các trường hợp được quyền lựa chọn Tòa án theo quy định pháp luật.

Bước 5. Tham gia quá trình tố tụng

Sau khi Tòa án thụ lý vụ án, người lao động tham gia các hoạt động tố tụng như cung cấp chứng cứ, trình bày ý kiến, tham gia phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, tham gia phiên tòa hoặc thực hiện quyền kháng cáo khi có căn cứ.

Trong quá trình giải quyết, việc đánh giá căn cứ sa thải, trình tự xử lý kỷ luật và nghĩa vụ chứng minh của các bên là những nội dung quan trọng để Tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định sa thải.

Khách hàng cần luật sư tham gia từ đầu có thể tham khảo Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp lao động.

10. Một số câu hỏi thường gặp khi khởi kiện sa thải trái pháp luật

Bị sa thải nhưng không có quyết định bằng văn bản thì có kiện được không?

Cần xem toàn bộ diễn biến thực tế. Việc không có văn bản mang tên “quyết định sa thải” không đương nhiên làm mất quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp nếu có căn cứ chứng minh doanh nghiệp thực tế đã xử lý người lao động bằng hình thức sa thải hoặc chấm dứt việc làm trái pháp luật.

Khi đó cần đặc biệt chú ý email, tin nhắn, việc khóa tài khoản, thông báo nội bộ, bảng lương và các chứng cứ khác.

Có phải khiếu nại công ty trước rồi mới được kiện không?

Không phải là điều kiện bắt buộc để khởi kiện tranh chấp sa thải. Điều 73 Nghị định 145/2020/NĐ-CP cho phép người bị xử lý kỷ luật có thể khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động cá nhân theo trình tự pháp luật.

Không tham dự cuộc họp kỷ luật thì quyết định sa thải có đương nhiên trái luật không?

Không thể kết luận chỉ dựa vào việc người lao động có mặt hay vắng mặt. Cần kiểm tra việc doanh nghiệp đã thông báo hợp lệ chưa, thành phần phải tham dự, quyền của người lao động và toàn bộ trình tự xử lý theo Điều 122 Bộ luật Lao động và Điều 70 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.

Người lao động có thể vừa yêu cầu hủy/xác định quyết định sa thải trái pháp luật vừa đòi tiền không?

Có thể xây dựng nhiều yêu cầu có liên quan trong cùng vụ án nếu có căn cứ. Thông thường không chỉ tranh chấp về quyết định sa thải mà còn phải giải quyết hậu quả pháp lý phát sinh từ việc sa thải.

Người lao động đã có việc làm mới thì còn được khởi kiện không?

Việc có việc làm mới không tự động làm mất quyền khởi kiện đối với quyết định sa thải trước đó. Tuy nhiên, quyền lợi cụ thể được giải quyết thế nào phải căn cứ vào yêu cầu, chứng cứ và quy định pháp luật áp dụng cho vụ việc.

Nếu hết thời hiệu 01 năm thì chắc chắn không kiện được nữa?

Cần kiểm tra trước khi kết luận.

Điều 190 Bộ luật Lao động có quy định về trường hợp vì sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc lý do khác theo quy định mà người yêu cầu không thể thực hiện quyền đúng thời hạn; khoảng thời gian đó có thể không tính vào thời hiệu.

Tuy nhiên, đây là trường hợp cần có căn cứ chứng minh chứ không phải cơ chế tự động gia hạn thời hiệu.

11. Liên hệ sử dụng dịch vụ

Khởi kiện quyết định sa thải trái pháp luật đòi hỏi người lao động phải xác định đúng căn cứ pháp lý, chuẩn bị chứng cứ, tuân thủ thời hiệu khởi kiện và đưa ra những yêu cầu phù hợp để bảo vệ quyền lợi của mình. Việc được luật sư tư vấn, đánh giá hồ sơ ngay từ đầu sẽ giúp người lao động lựa chọn phương án giải quyết hiệu quả và hạn chế những rủi ro pháp lý không cần thiết.

Nếu đang có tranh chấp liên quan đến quyết định sa thải, Quý khách hàng có thể liên hệ Enterlaw.vn để được tư vấn và hỗ trợ pháp lý. Đồng thời, tham khảo thêm dịch vụ giải quyết tranh chấp lao động để tìm hiểu các giải pháp thương lượng, hòa giải, khởi kiện và bảo vệ quyền lợi tại Tòa án.

Enterlaw. vn - Trọng luật, thấu tình.

Hãy gọi ngay 0903298555 hoặc gửi câu hỏi tư vấn!

Viết bình luận của bạn
icon icon icon