Thẩm quyền Tòa án giải quyết tranh chấp lao động hiện nay được xác định dựa trên loại tranh chấp, cấp Tòa án và thẩm quyền theo lãnh thổ. Từ ngày 01/07/2025, các tranh chấp lao động thuộc thẩm quyền của Tòa án được giải quyết sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực, thay cho mô hình Tòa án nhân dân cấp huyện trước đây.
Tuy nhiên, xác định đúng cấp Tòa án mới chỉ là bước đầu. Người khởi kiện còn phải xác định TAND khu vực cụ thể nào có thẩm quyền theo nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn hoặc theo quyền lựa chọn Tòa án của nguyên đơn.
1. Thẩm quyền Tòa án giải quyết tranh chấp lao động được xác định thế nào?
Khi chuẩn bị khởi kiện tranh chấp lao động, có thể xác định thẩm quyền Tòa án theo ba bước.
1.1. Xác định tranh chấp có thuộc thẩm quyền Tòa án hay không
Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định các tranh chấp về lao động và tranh chấp liên quan đến lao động thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
Tuy nhiên, với tranh chấp lao động cá nhân, còn phải kiểm tra điều kiện giải quyết theo Bộ luật Lao động, đặc biệt là trường hợp có bắt buộc phải qua hòa giải viên lao động trước khi khởi kiện hay không.
Có thể tham khảo thêm Cách thức giải quyết tranh chấp lao động.
1.2. Xác định cấp Tòa án có thẩm quyền
Theo Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp lao động thuộc Điều 32.
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng các tài liệu pháp lý cũ còn hướng dẫn nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp huyện.
1.3. Xác định TAND khu vực cụ thể
Sau khi xác định vụ việc thuộc thẩm quyền sơ thẩm của TAND khu vực, tiếp tục áp dụng Điều 39 và Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự để xác định TAND khu vực nào có thẩm quyền theo lãnh thổ.
Phạm vi lãnh thổ cụ thể của từng TAND khu vực được xác định theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15.
Do đó, địa chỉ của bị đơn hoặc địa điểm được lựa chọn phải được đối chiếu với phạm vi của từng TAND khu vực, không nên suy đoán theo địa giới của TAND cấp huyện trước đây.
2. Những tranh chấp lao động nào thuộc thẩm quyền của Tòa án?
Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự xác định các tranh chấp lao động và tranh chấp liên quan đến lao động thuộc thẩm quyền Tòa án.
2.1. Tranh chấp lao động cá nhân
Đây là nhóm phổ biến nhất, có thể phát sinh từ:
- Sa thải;
- Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động;
- Tiền lương, thu nhập;
- Trợ cấp khi chấm dứt HĐLĐ;
- Bảo hiểm;
- Bồi thường thiệt hại;
- Chi phí đào tạo;
- Các quyền, nghĩa vụ khác trong quan hệ lao động.
Tùy loại tranh chấp, người khởi kiện cần kiểm tra việc hòa giải có phải là điều kiện bắt buộc hay không.
Ví dụ, tranh chấp về sa thải hoặc trường hợp người lao động bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động thuộc nhóm không bắt buộc phải hòa giải trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết.
2.2. Tranh chấp lao động tập thể về quyền
Tòa án cũng có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền khi đáp ứng điều kiện theo Bộ luật Lao động và Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Cần phân biệt với tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, vốn được giải quyết theo cơ chế khác và không phải là loại tranh chấp được khởi kiện tại Tòa án theo cách thông thường.
2.3. Một số tranh chấp liên quan đến lao động khác
Điều 32 còn quy định một số tranh chấp liên quan đến lao động thuộc thẩm quyền Tòa án như tranh chấp về học nghề, tập nghề, cho thuê lại lao động, quyền công đoàn, an toàn vệ sinh lao động và các quan hệ có liên quan khác theo luật.
Vì vậy, trước khi xác định Tòa án cụ thể, cần xác định đúng bản chất pháp lý của quan hệ tranh chấp.
3. Tòa án nào giải quyết sơ thẩm và phúc thẩm tranh chấp lao động?
Mô hình Tòa án hiện hành đã thay đổi đáng kể so với trước ngày 01/07/2025.
3.1. TAND khu vực giải quyết sơ thẩm
Theo Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự sau khi được sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm các tranh chấp lao động thuộc Điều 32.
Theo Điều 36, Tòa Dân sự thuộc TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các vụ việc lao động. Trường hợp TAND khu vực chưa tổ chức Tòa chuyên trách thì Chánh án phân công Thẩm phán giải quyết theo quy định.
Như vậy, cách ghi cũ: “Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền sơ thẩm tranh chấp lao động” không còn phù hợp với mô hình hiện hành.
3.2. TAND cấp tỉnh giải quyết phúc thẩm
Theo Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự, TAND cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết phúc thẩm đối với bản án, quyết định chưa có hiệu lực của TAND khu vực bị kháng cáo hoặc kháng nghị.
Điều 38 quy định Tòa Lao động thuộc TAND cấp tỉnh giải quyết phúc thẩm các vụ việc lao động tương ứng. Có thể hình dung: Sơ thẩm: TAND khu vực → Phúc thẩm: TAND cấp tỉnh.
4. Nguyên tắc xác định Tòa án theo nơi cư trú, làm việc hoặc trụ sở của bị đơn
Sau khi xác định vụ việc thuộc thẩm quyền sơ thẩm của TAND khu vực, bước tiếp theo là xác định thẩm quyền theo lãnh thổ. Theo điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự, nguyên tắc chung là:
- Bị đơn là cá nhân: Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc;
- Bị đơn là cơ quan, tổ chức: Tòa án nơi bị đơn có trụ sở.
Ví dụ, người lao động khởi kiện một công ty thì về nguyên tắc xác định TAND khu vực có thẩm quyền đối với địa bàn nơi công ty đặt trụ sở.
Nếu doanh nghiệp khởi kiện người lao động về hoàn trả chi phí đào tạo hoặc bồi thường thì về nguyên tắc xác định Tòa án nơi người lao động cư trú hoặc làm việc.
Ngoài ra, Điều 39 còn cho phép các đương sự thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở giải quyết nếu thuộc phạm vi pháp luật cho phép.
5. Những trường hợp nguyên đơn được lựa chọn Tòa án
Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định nhiều trường hợp nguyên đơn được lựa chọn Tòa án thay vì chỉ áp dụng nguyên tắc nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở.
5.1. Người lao động được lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú hoặc làm việc
Theo điểm đ khoản 1 Điều 40, nếu tranh chấp về:
- Bồi thường thiệt hại;
- Trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động;
- Bảo hiểm xã hội;
- Bảo hiểm y tế;
- Bảo hiểm thất nghiệp;
- Quyền và lợi ích liên quan đến việc làm;
- Tiền lương;
- Thu nhập;
- Các điều kiện lao động khác;
thì nguyên đơn là người lao động có thể lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú hoặc làm việc.
Ví dụ, người lao động cư trú tại Hà Nội nhưng công ty có trụ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh và tranh chấp về tiền lương thì có thể xem xét quyền lựa chọn TAND khu vực tại nơi mình cư trú hoặc làm việc. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi tranh chấp lao động đều cho phép người lao động lựa chọn Tòa nơi mình cư trú. Cần đối chiếu đúng trường hợp được quy định tại Điều 40.
5.2. Tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh
Nếu tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh thì nguyên đơn có thể yêu cầu:
- Tòa án nơi tổ chức có trụ sở; hoặc
- Tòa án nơi tổ chức có chi nhánh
giải quyết.
Ví dụ, công ty có trụ sở tại Hà Nội nhưng người lao động làm việc và phát sinh tranh chấp trực tiếp tại chi nhánh Hải Phòng thì cần xem xét quyền lựa chọn Tòa án theo quy định này.
5.3. Tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng
Theo điểm g khoản 1 Điều 40, nếu tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng thì nguyên đơn có thể lựa chọn Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện. Đây là một căn cứ có thể cần xem xét trong tranh chấp phát sinh từ hợp đồng lao động.
5.4. Không biết địa chỉ của bị đơn hoặc có nhiều bị đơn
Nếu không biết nơi cư trú, làm việc hoặc trụ sở hiện tại của bị đơn thì nguyên đơn có thể lựa chọn Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản.
Nếu có nhiều bị đơn ở nhiều địa phương khác nhau thì nguyên đơn có thể lựa chọn Tòa án nơi một trong các bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở.
Như vậy, việc xác định thẩm quyền không nên chỉ dựa vào địa chỉ trụ sở doanh nghiệp mà phải kiểm tra đầy đủ Điều 39 và Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự.
6. Doanh nghiệp khởi kiện người lao động thì nộp đơn ở đâu?
Quyền lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú hoặc làm việc tại điểm đ khoản 1 Điều 40 được pháp luật dành cho nguyên đơn là người lao động trong các loại tranh chấp được liệt kê. Do đó, doanh nghiệp không thể mặc nhiên sử dụng quyền lựa chọn này. Ví dụ, công ty khởi kiện người lao động yêu cầu:
- Hoàn trả chi phí đào tạo;
- Bồi thường thiệt hại;
- Thực hiện nghĩa vụ tài chính;
thì trước hết phải áp dụng nguyên tắc Điều 39, tức là xác định TAND khu vực nơi người lao động cư trú hoặc làm việc.
Sau đó mới kiểm tra doanh nghiệp có quyền lựa chọn một Tòa án khác theo Điều 40 hay không, chẳng hạn Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện.
Đây là lý do việc xác định thẩm quyền cần được thực hiện theo từng vụ việc cụ thể, thay vì chỉ căn cứ vào bên nào là người lao động hoặc doanh nghiệp.
7. Một số tình huống cần đặc biệt lưu ý khi xác định thẩm quyền
7.1. Tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài
Theo mô hình tố tụng hiện hành từ ngày 01/07/2025, không còn áp dụng cách xác định cũ rằng cứ vụ án lao động có yếu tố nước ngoài thì TAND cấp tỉnh sẽ sơ thẩm.
Điều 35 hiện quy định TAND khu vực giải quyết sơ thẩm các tranh chấp thuộc Điều 32.
Tuy nhiên, nếu vụ việc có yếu tố nước ngoài thì ngoài việc xác định TAND khu vực cụ thể, còn phải kiểm tra thẩm quyền của Tòa án Việt Nam đối với vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài theo các quy định tương ứng của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Vì vậy, không nên chỉ thấy có người nước ngoài, doanh nghiệp nước ngoài hoặc chứng cứ ở nước ngoài rồi mặc nhiên chuyển vụ việc lên TAND cấp tỉnh như cách áp dụng trước đây.
7.2. Một TAND khu vực có thể phụ trách nhiều địa bàn
Theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, TAND khu vực được tổ chức theo phạm vi lãnh thổ cụ thể và có thể phụ trách nhiều đơn vị hành chính cấp xã.
Do đó, sau khi xác định “nơi công ty có trụ sở” hoặc “nơi người lao động cư trú”, vẫn phải đối chiếu tiếp để xác định tên chính xác của TAND khu vực có thẩm quyền.
7.3. Nộp đơn không đúng Tòa án
Nếu người khởi kiện nộp đơn không đúng Tòa án có thẩm quyền thì việc xử lý, chuyển đơn hoặc chuyển vụ án được thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự.
Dù không phải lúc nào nộp sai Tòa cũng làm mất quyền khởi kiện, việc xác định sai thẩm quyền có thể làm quá trình giải quyết kéo dài, đặc biệt trong những vụ việc đang gần hết thời hiệu.
Vì vậy, trước khi nộp đơn nên kiểm tra đồng thời:
- Điều kiện khởi kiện;
- TAND khu vực có thẩm quyền sơ thẩm;
- Thẩm quyền theo lãnh thổ;
- Quyền lựa chọn Tòa án của nguyên đơn;
- Phạm vi địa bàn của TAND khu vực cụ thể.
Khách hàng cần hỗ trợ từ khâu xác định Tòa án đến chuẩn bị hồ sơ có thể tham khảo Luật sư giải quyết tranh chấp lao động.
8. Một số câu hỏi thường gặp về thẩm quyền Tòa án giải quyết tranh chấp lao động
8.1. Hiện nay còn nộp đơn tranh chấp lao động tại TAND cấp huyện không?
Không theo mô hình Tòa án hiện hành. Từ ngày 01/07/2025, TAND khu vực giải quyết sơ thẩm các tranh chấp lao động thuộc Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự.
8.2. Người lao động có bắt buộc phải kiện tại nơi công ty đặt trụ sở không?
Không phải trong mọi trường hợp. Điều 40 quy định một số trường hợp người lao động được lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú hoặc làm việc, đặc biệt với tranh chấp về tiền lương, thu nhập, bảo hiểm, trợ cấp và các quyền lợi lao động khác được luật liệt kê.
8.3. Người lao động bị đơn phương chấm dứt HĐLĐ có mặc nhiên được kiện tại nơi mình cư trú không?
Không nên mặc nhiên kết luận như vậy. Cần đối chiếu yêu cầu cụ thể của vụ án với Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự. Việc một người là người lao động không đồng nghĩa mọi tranh chấp đều thuộc trường hợp được lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú hoặc làm việc.
8.4. Công ty có trụ sở một nơi nhưng tranh chấp phát sinh tại chi nhánh thì kiện ở đâu?
Nếu tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh, nguyên đơn có thể xem xét lựa chọn Tòa án nơi công ty có trụ sở hoặc nơi đặt chi nhánh theo Điều 40.
8.5. Hai bên có được thỏa thuận chọn Tòa án không?
Có, nhưng trong giới hạn pháp luật cho phép. Điều 39 cho phép các đương sự thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở giải quyết.
Các bên không thể tùy ý lựa chọn bất kỳ Tòa án nào mà không có căn cứ về thẩm quyền.
8.6. Tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài do TAND cấp tỉnh sơ thẩm đúng không?
Không còn áp dụng cách xác định này theo mô hình hiện hành. Về cấp xét xử, tranh chấp lao động thuộc Điều 32 được TAND khu vực giải quyết sơ thẩm. Vụ việc có yếu tố nước ngoài còn phải kiểm tra thêm thẩm quyền của Tòa án Việt Nam và các quy định tố tụng liên quan.
8.7. Bản án lao động sơ thẩm bị kháng cáo thì Tòa nào giải quyết?
Theo Điều 37 và Điều 38 Bộ luật Tố tụng dân sự, nếu bản án hoặc quyết định lao động của TAND khu vực chưa có hiệu lực bị kháng cáo, kháng nghị thì TAND cấp tỉnh giải quyết theo thủ tục phúc thẩm, cụ thể thuộc thẩm quyền của Tòa Lao động theo quy định.
9. Kết luận của enterlaw.vn
Thẩm quyền Tòa án giải quyết tranh chấp lao động hiện nay cần được xác định theo ba lớp: vụ việc có thuộc thẩm quyền Tòa án hay không, cấp Tòa án nào giải quyết và TAND khu vực cụ thể nào có thẩm quyền theo lãnh thổ.
Từ ngày 01/07/2025, TAND khu vực là cấp giải quyết sơ thẩm các tranh chấp lao động thuộc Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự. TAND cấp tỉnh thực hiện chức năng phúc thẩm khi bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo hoặc kháng nghị.
Đặc biệt, khi xác định nơi khởi kiện cần kiểm tra cả nguyên tắc nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở và các trường hợp nguyên đơn được quyền lựa chọn Tòa án theo Điều 40. Với mô hình Tòa án mới, còn phải đối chiếu phạm vi lãnh thổ của từng TAND khu vực theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15.
Nếu xác định sai thẩm quyền, việc khởi kiện có thể bị kéo dài và ảnh hưởng đến tiến độ bảo vệ quyền lợi. Enterlaw cung cấp dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp lao động, hỗ trợ đánh giá vụ việc, xác định Tòa án có thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ và tham gia tố tụng khi cần thiết.
Đối với doanh nghiệp hoặc người lao động cần tư vấn tổng thể về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm, kỷ luật, sa thải, chấm dứt HĐLĐ và các vấn đề quản trị nhân sự, có thể tham khảo Dịch vụ tư vấn luật lao động của Enterlaw.
Trọng luật, hiểu bạn!
