Sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành một phần quan trọng trong tài sản của doanh nghiệp. Một nhãn hiệu được thị trường biết đến, một sáng chế có giá trị, một thiết kế sản phẩm khác biệt hay một phần mềm do doanh nghiệp phát triển đều có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh và giá trị thương mại lớn.
Tuy nhiên, tài sản trí tuệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi doanh nghiệp biết xác lập quyền, quản lý, khai thác và bảo vệ quyền đúng cách. Trên thực tế, không ít doanh nghiệp đầu tư nhiều năm xây dựng thương hiệu nhưng đăng ký bảo hộ quá muộn; có sáng chế nhưng công bố trước khi nộp đơn; hoặc chỉ đến khi xảy ra tranh chấp mới bắt đầu xem lại quyền sở hữu của mình.
Dịch vụ tư vấn sở hữu trí tuệ của Enterlaw được xây dựng để hỗ trợ khách hàng từ khi hình thành tài sản trí tuệ, đăng ký bảo hộ, khai thác thương mại cho đến xử lý hành vi xâm phạm và giải quyết tranh chấp.
1. Tư vấn sở hữu trí tuệ là gì?
Tư vấn sở hữu trí tuệ là hoạt động tư vấn pháp lý liên quan đến việc xác định, xác lập, quản lý, khai thác và bảo vệ các quyền đối với tài sản trí tuệ. Theo pháp luật Việt Nam, quyền sở hữu trí tuệ bao gồm ba nhóm chính:
- Quyền tác giả và quyền liên quan;
- Quyền sở hữu công nghiệp;
- Quyền đối với giống cây trồng.
Trong đó, quyền sở hữu công nghiệp bao gồm các đối tượng phổ biến như sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý và bí mật kinh doanh.
Điểm quan trọng là không phải mọi quyền sở hữu trí tuệ đều phát sinh từ việc đăng ký.
Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ quy định căn cứ phát sinh, xác lập quyền đối với từng loại đối tượng khác nhau. Chẳng hạn, quyền tác giả về nguyên tắc phát sinh khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức nhất định, không phụ thuộc vào việc đã đăng ký hay chưa. Trong khi đó, quyền đối với nhãn hiệu, sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp thông thường phải được xác lập thông qua thủ tục đăng ký và cấp văn bằng bảo hộ.
Vì vậy, tư vấn SHTT không chỉ là “làm thủ tục đăng ký” mà phải bắt đầu từ việc xác định tài sản nào cần bảo hộ và bảo hộ bằng cơ chế nào.
Khách hàng có thể xem tổng thể các dịch vụ tại: Luật sư sở hữu trí tuệ – Enterlaw.
2. Căn cứ pháp lý về sở hữu trí tuệ hiện nay
Các quy định về sở hữu trí tuệ hiện nay được áp dụng trên cơ sở:
- Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và các luật sửa đổi, bổ sung;
- Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ;
- Luật số 93/2025/QH15;
- Luật số 131/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/4/2026;
- Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH ngày 23/3/2026 hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ.
Đối với sở hữu công nghiệp, văn bản hướng dẫn quan trọng là Nghị định 65/2023/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung trong năm 2026. Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Văn bản hợp nhất số 06/VBHN-BKHCN ngày 24/6/2026 và Thông tư 10/2026/TT-BKHCN hướng dẫn việc thực hiện các thủ tục liên quan.
Đối với quyền tác giả và quyền liên quan, Nghị định 17/2023/NĐ-CP tiếp tục được áp dụng cùng các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 134/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 09/4/2026.
Khi thực hiện từng thủ tục cụ thể, doanh nghiệp cần tiếp tục kiểm tra các quy định chuyên ngành, điều ước quốc tế và quy định chuyển tiếp có liên quan.
3. Khi nào doanh nghiệp cần tư vấn sở hữu trí tuệ?
Doanh nghiệp không nên chờ đến khi xảy ra tranh chấp mới quan tâm đến SHTT. Việc tư vấn nên được thực hiện ngay khi:
- Chuẩn bị sử dụng tên sản phẩm, logo hoặc nhãn hiệu mới;
- Phát triển sản phẩm, công nghệ hoặc giải pháp kỹ thuật mới;
- Có thiết kế sản phẩm hoặc bao bì đặc biệt;
- Xây dựng phần mềm, website, tài liệu, tác phẩm hoặc nội dung sáng tạo;
- Chuẩn bị công bố một sáng chế hoặc giải pháp kỹ thuật ra thị trường;
- Có thông tin, công thức, dữ liệu hoặc quy trình cần giữ bí mật;
- Ký hợp đồng chuyển nhượng, li-xăng, nhượng quyền hoặc chuyển giao công nghệ;
- Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ;
- Thực hiện giao dịch đầu tư, mua bán hoặc sáp nhập doanh nghiệp;
- Phát hiện sản phẩm, nhãn hiệu hoặc tác phẩm của mình bị sao chép;
- Nhận được cảnh báo hoặc khiếu nại cho rằng doanh nghiệp đang xâm phạm quyền SHTT của người khác.
Tư vấn sớm thường giúp doanh nghiệp chủ động hơn và hạn chế đáng kể rủi ro pháp lý phát sinh về sau.
4. Phạm vi tư vấn sở hữu trí tuệ của Enterlaw
Tùy từng khách hàng và từng loại tài sản, Enterlaw có thể cung cấp ba nhóm dịch vụ chính:
4.1. Tư vấn xác lập và bảo hộ quyền
Bao gồm:
- Nhãn hiệu;
- Sáng chế và giải pháp hữu ích;
- Kiểu dáng công nghiệp;
- Quyền tác giả và quyền liên quan;
- Bí mật kinh doanh;
- Chỉ dẫn địa lý;
- Giống cây trồng;
- Các quyền sở hữu trí tuệ khác theo quy định.
Luật sư hỗ trợ khách hàng xác định đối tượng cần bảo hộ, đánh giá khả năng đăng ký, lựa chọn phương án phù hợp và thực hiện thủ tục cần thiết.
4.2. Tư vấn quản lý và khai thác tài sản trí tuệ
Sau khi quyền được xác lập, doanh nghiệp có thể khai thác tài sản SHTT thông qua:
- Chuyển nhượng;
- Chuyển quyền sử dụng;
- Nhượng quyền thương mại;
- Góp vốn;
- Chuyển giao công nghệ;
- Hợp tác nghiên cứu và phát triển;
- Giao dịch đầu tư và M&A.
Enterlaw có thể tư vấn về quyền sở hữu, phạm vi quyền, hợp đồng và những rủi ro pháp lý liên quan.
4.3. Bảo vệ quyền và giải quyết tranh chấp
Khi xảy ra hành vi xâm phạm, luật sư có thể:
- Kiểm tra căn cứ xác lập quyền;
- Đánh giá hành vi có dấu hiệu xâm phạm;
- Rà soát và thu thập chứng cứ hợp pháp;
- Gửi thư cảnh báo hoặc yêu cầu chấm dứt;
- Thương lượng, hòa giải;
- Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý;
- Khởi kiện và tham gia tố tụng khi cần thiết.
Khách hàng có thể tham khảo thêm dịch vụ xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của Enterlaw.
5. Tư vấn đăng ký và bảo hộ các tài sản SHTT phổ biến
5.1. Nhãn hiệu
Nhãn hiệu giúp phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể khác nhau. Theo Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu muốn được bảo hộ phải đáp ứng các điều kiện chung theo luật định, trong đó có yêu cầu về khả năng phân biệt.
Trước khi nộp đơn, doanh nghiệp nên tra cứu để đánh giá:
- Nhãn hiệu có trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đã có hay không;
- Nhóm hàng hóa, dịch vụ cần đăng ký;
- Khả năng bị từ chối;
- Có cần điều chỉnh nhãn hiệu trước khi nộp hay không.
Enterlaw hỗ trợ từ tra cứu, phân nhóm, chuẩn bị hồ sơ, nộp đơn, theo dõi quá trình thẩm định đến xử lý các thông báo phát sinh.
Xem chi tiết: Dịch vụ đăng ký nhãn hiệu.
5.2. Sáng chế và giải pháp hữu ích
Đối với các doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất hoặc phát triển công nghệ, sáng chế có thể là một tài sản đặc biệt quan trọng. Theo Điều 58 Luật Sở hữu trí tuệ:
- Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức Bằng độc quyền sáng chế khi đáp ứng điều kiện về tính mới, trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp;
- Sáng chế có thể được bảo hộ dưới hình thức Bằng độc quyền giải pháp hữu ích nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng của pháp luật.
Việc tư vấn sáng chế cần thực hiện cẩn thận ngay từ trước thời điểm công bố giải pháp kỹ thuật. Công bố không đúng thời điểm có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá tính mới của sáng chế. Luật sư và chuyên gia có thể hỗ trợ:
- Tra cứu tình trạng kỹ thuật;
- Đánh giá khả năng bảo hộ;
- Xác định phạm vi yêu cầu bảo hộ;
- Chuẩn bị bản mô tả;
- Nộp và theo dõi đơn;
- Xử lý ý kiến trong quá trình thẩm định;
- Duy trì, chuyển nhượng hoặc cấp phép sử dụng sáng chế.
Xem thêm: Dịch vụ đăng ký sáng chế.
5.3. Kiểu dáng công nghiệp
Kiểu dáng công nghiệp đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp có sản phẩm mang yếu tố thiết kế, hình dáng hoặc diện mạo đặc thù.
Theo Điều 63 Luật Sở hữu trí tuệ, kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện:
- Có tính mới;
- Có tính sáng tạo;
- Có khả năng áp dụng công nghiệp.
Do đó, doanh nghiệp nên xem xét việc đăng ký trước khi đưa thiết kế ra thị trường hoặc công bố rộng rãi. Enterlaw hỗ trợ tra cứu, đánh giá, chuẩn bị bộ ảnh hoặc bản vẽ, mô tả kiểu dáng, nộp đơn và theo dõi quá trình thẩm định.
Xem chi tiết: Đăng ký kiểu dáng công nghiệp.
5.4. Quyền tác giả và quyền liên quan
Quyền tác giả có thể áp dụng đối với nhiều loại tác phẩm như:
- Tác phẩm viết;
- Tác phẩm mỹ thuật;
- Phần mềm máy tính;
- Thiết kế;
- Tác phẩm âm nhạc;
- Tác phẩm điện ảnh;
- Bản vẽ, sơ đồ và những loại hình tác phẩm khác được pháp luật bảo hộ.
Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả về nguyên tắc phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức nhất định.
Đăng ký quyền tác giả không phải là điều kiện làm phát sinh quyền. Tuy nhiên, việc đăng ký có ý nghĩa quan trọng về chứng cứ và thường giúp chủ sở hữu thuận lợi hơn khi cần chứng minh quyền của mình.
Enterlaw có thể hỗ trợ xác định tác giả, chủ sở hữu, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục đăng ký.
Xem thêm: Dịch vụ đăng ký quyền tác giả.
5.5. Bí mật kinh doanh
Không phải tài sản trí tuệ nào cũng nên công bố để đăng ký. Đối với công thức, dữ liệu, phương pháp, quy trình hoặc những thông tin có giá trị thương mại cần giữ bí mật, doanh nghiệp có thể xem xét cơ chế bảo hộ bí mật kinh doanh. Luật sư có thể hỗ trợ:
- Xác định thông tin cần bảo mật;
- Xây dựng quy chế quản lý;
- Phân quyền tiếp cận dữ liệu;
- Xây dựng điều khoản bảo mật;
- Soạn thảo NDA;
- Xử lý hành vi tiết lộ hoặc sử dụng trái phép bí mật kinh doanh.
Đây là nội dung doanh nghiệp nên triển khai từ sớm, thay vì chỉ xử lý sau khi thông tin đã bị tiết lộ.
6. Tư vấn xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Việc có văn bằng bảo hộ chưa đồng nghĩa quyền SHTT sẽ tự động được bảo vệ. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, chủ sở hữu cần xác định:
Quyền của mình là gì → phạm vi bảo hộ đến đâu → hành vi của bên kia có xâm phạm hay không → chứng cứ nào có thể sử dụng → lựa chọn biện pháp xử lý nào phù hợp.
Theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền có thể áp dụng các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định. Tùy từng vụ việc, phương án có thể gồm:
- Yêu cầu bên vi phạm chấm dứt hành vi;
- Yêu cầu gỡ bỏ hoặc thu hồi yếu tố vi phạm;
- Gửi thư cảnh báo;
- Thương lượng;
- Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý;
- Khởi kiện tại Tòa án;
- Yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có đủ căn cứ.
Không phải vụ việc nào cũng cần khởi kiện ngay. Trong nhiều trường hợp, thư cảnh báo hoặc thương lượng đúng thời điểm có thể giúp giải quyết tranh chấp nhanh hơn và tiết kiệm chi phí.
Trường hợp tranh chấp đã phát sinh, khách hàng có thể tham khảo dịch vụ tư vấn giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ.
7. Tư vấn hợp đồng và khai thác tài sản sở hữu trí tuệ
Bảo hộ quyền chỉ là bước đầu. Giá trị thực sự của tài sản trí tuệ còn nằm ở khả năng khai thác thương mại. Enterlaw có thể tư vấn và soạn thảo:
- Hợp đồng chuyển nhượng quyền SHTT;
- Hợp đồng chuyển quyền sử dụng;
- Hợp đồng nhượng quyền thương mại;
- Hợp đồng chuyển giao công nghệ;
- Hợp đồng hợp tác nghiên cứu;
- Hợp đồng bảo mật;
- Điều khoản SHTT trong hợp đồng lao động;
- Điều khoản SHTT trong hợp đồng với nhà thầu, chuyên gia hoặc đối tác.
- Đặc biệt, khi doanh nghiệp mua bán hoặc sáp nhập, cần kiểm tra kỹ:
+ Tài sản SHTT thực sự thuộc về ai;
+ Văn bằng còn hiệu lực hay không;
+ Có tranh chấp hoặc khiếu nại nào không;
+ Quyền đã được cấp phép cho bên thứ ba chưa;
+ Có giới hạn nào đối với việc chuyển nhượng hoặc khai thác tài sản hay không.
Đồng hành xuyên suốt: Từ xác lập quyền, khai thác tài sản đến xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và tranh chấp khi phát sinh.
8. Một số câu hỏi thường gặp về phạm vi dịch vụ
Sở hữu trí tuệ có bắt buộc phải đăng ký không?
Không phải tất cả.
Một số quyền được xác lập chủ yếu thông qua đăng ký và cấp văn bằng, trong khi một số quyền phát sinh hoặc được bảo hộ trên căn cứ khác theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ.
Ví dụ, quyền tác giả không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.
Nhãn hiệu và thương hiệu có phải là một không?
Không hoàn toàn.
“Nhãn hiệu” là thuật ngữ pháp lý được Luật Sở hữu trí tuệ điều chỉnh. “Thương hiệu” thường được sử dụng theo nghĩa rộng hơn trong hoạt động kinh doanh và marketing.
Do đó, khi muốn bảo hộ tên hoặc dấu hiệu nhận diện sản phẩm, doanh nghiệp cần xác định cụ thể đối tượng pháp lý cần đăng ký.
Logo nên đăng ký nhãn hiệu hay quyền tác giả?
Tùy từng trường hợp.
Một logo có thể đáp ứng điều kiện bảo hộ quyền tác giả, đồng thời cũng có thể được đăng ký làm nhãn hiệu nếu đáp ứng điều kiện của pháp luật.
Hai cơ chế bảo hộ có mục đích và phạm vi khác nhau. Doanh nghiệp nên đánh giá trước để lựa chọn hoặc kết hợp phương án phù hợp.
Có nên tra cứu nhãn hiệu trước khi đăng ký?
Nên.
Tra cứu không bảo đảm chắc chắn nhãn hiệu sẽ được cấp văn bằng nhưng giúp phát hiện sớm các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự và đánh giá rủi ro trước khi nộp đơn.
Có sáng chế thì khi nào nên đăng ký?
Nên đánh giá khả năng bảo hộ trước khi công bố rộng rãi giải pháp kỹ thuật.
Tính mới là một trong các điều kiện quan trọng đối với sáng chế. Việc công bố không đúng thời điểm có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo hộ.
Một tài sản có thể được bảo hộ bằng nhiều quyền SHTT không?
Có thể.
Một sản phẩm có thể đồng thời chứa nhiều loại tài sản trí tuệ khác nhau như nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế, phần mềm, hình ảnh hoặc bí mật kinh doanh.
Việc lựa chọn cơ chế bảo hộ cần căn cứ vào bản chất của từng yếu tố.
Đối với giao dịch chuyển quyền, khách hàng có thể tham khảo thêm dịch vụ chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ.
Khi phát hiện người khác sử dụng trái phép nhãn hiệu phải làm gì?
Không nên vội vàng gửi cảnh báo hoặc khởi kiện khi chưa đánh giá đầy đủ. Trước tiên cần kiểm tra:
- Quyền của mình còn hiệu lực hay không;
- Phạm vi bảo hộ;
- Hàng hóa, dịch vụ liên quan;
- Dấu hiệu mà bên kia đang sử dụng;
- Chứng cứ về hành vi vi phạm.
Sau đó mới lựa chọn biện pháp phù hợp như cảnh báo, thương lượng, yêu cầu xử lý hoặc khởi kiện.
Sở hữu trí tuệ không chỉ là thủ tục đăng ký một nhãn hiệu hay một sáng chế. Đối với doanh nghiệp, đây có thể là một hệ thống tài sản cần được nhận diện, bảo hộ, quản lý và khai thác lâu dài.
Nếu doanh nghiệp đang có nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng, phần mềm, tác phẩm, bí mật kinh doanh hoặc gặp vấn đề liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, có thể liên hệ Enterlaw.vn để được luật sư rà soát và tư vấn phương án phù hợp.
Enterlaw.vn – Tư vấn, bảo hộ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp.
