Thương hiệu và nhãn hiệu là hai khái niệm thường được sử dụng cùng nhau, thậm chí trong nhiều trường hợp được hiểu là một. Doanh nghiệp có thể nói mình đang “xây dựng thương hiệu”, nhưng khi cần bảo vệ tên gọi hoặc logo lại thực hiện thủ tục đăng ký nhãn hiệu.
Sự khác biệt nằm ở chỗ: thương hiệu chủ yếu phản ánh hình ảnh, uy tín và giá trị mà khách hàng nhận biết về doanh nghiệp, sản phẩm hoặc dịch vụ; còn nhãn hiệu là một đối tượng quyền sở hữu công nghiệp được pháp luật quy định cụ thể.
Vì vậy, khi muốn “bảo hộ thương hiệu”, doanh nghiệp cần xác định rõ mình đang muốn bảo vệ tài sản nào: tên gọi, logo, nhãn hiệu, tên thương mại, thiết kế, tác phẩm hay những tài sản sở hữu trí tuệ khác.
Bài viết dưới đây của Enterlaw.vn giúp Quý khách hàng hiểu rõ thương hiệu là gì, nhãn hiệu là gì, thương hiệu và nhãn hiệu khác nhau như thế nào và nên bảo hộ ra sao.
1. Thương hiệu và nhãn hiệu là gì?
Có thể hiểu một cách ngắn gọn:
- Thương hiệu là tổng hợp hình ảnh, uy tín, cảm nhận và giá trị mà khách hàng liên tưởng đến một doanh nghiệp, sản phẩm hoặc dịch vụ;
- Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau và là một đối tượng được Luật Sở hữu trí tuệ điều chỉnh.
Ví dụ, một doanh nghiệp kinh doanh cà phê có thể xây dựng thương hiệu thông qua:
- Tên gọi, logo, màu sắc nhận diện, bao bì;
- Chất lượng sản phẩm;
- Phong cách cửa hàng, dịch vụ khách hàng;
- Hệ thống phân phối, uy tín trên thị trường;
- Mức độ nhận biết và tin tưởng của người tiêu dùng.
Trong số những yếu tố trên, tên gọi hoặc logo dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ có thể được xem xét đăng ký dưới dạng nhãn hiệu nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Như vậy, thương hiệu thường có phạm vi rộng hơn một nhãn hiệu cụ thể.
Nhãn hiệu có thể là một trong những tài sản quan trọng tạo nên thương hiệu, nhưng thương hiệu còn được hình thành từ nhiều yếu tố khác như chất lượng, uy tín, khách hàng và vị thế trên thị trường.
2. Thương hiệu là gì?
“Thương hiệu” là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong hoạt động kinh doanh, marketing và quản trị doanh nghiệp. Khi nói đến thương hiệu, người ta thường đề cập đến tổng hợp nhiều yếu tố như:
- Tên doanh nghiệp hoặc tên sản phẩm;
- Logo, biểu tượng, Slogan; Hệ thống nhận diện;
- Chất lượng hàng hóa, dịch vụ, uy tín của doanh nghiệp;
- Trải nghiệm của khách hàng, danh tiếng trên thị trường;
- Giá trị mà người tiêu dùng gắn với sản phẩm hoặc doanh nghiệp.
Ví dụ, hai doanh nghiệp có thể cùng kinh doanh một loại sản phẩm nhưng mức giá, khả năng thu hút khách hàng và mức độ tin tưởng của thị trường hoàn toàn khác nhau. Sự khác biệt đó có thể được tạo ra từ quá trình xây dựng thương hiệu trong thời gian dài.
Về phương diện pháp lý, “thương hiệu” không phải là một đối tượng quyền sở hữu công nghiệp độc lập được Luật Sở hữu trí tuệ quy định như nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hoặc tên thương mại.
Điều này không có nghĩa thương hiệu không được pháp luật bảo vệ. Các tài sản cấu thành nên thương hiệu có thể được bảo vệ thông qua những cơ chế khác nhau, chẳng hạn:
- Tên gọi, logo có thể được đăng ký nhãn hiệu;
- Tên sử dụng trong hoạt động kinh doanh có thể được bảo hộ dưới dạng tên thương mại nếu đáp ứng điều kiện;
- Logo, hình ảnh hoặc thiết kế có thể liên quan đến quyền tác giả;
- Hình dáng bên ngoài của sản phẩm có thể được xem xét đăng ký kiểu dáng công nghiệp;
- Giải pháp kỹ thuật có thể được xem xét bảo hộ sáng chế;
- Bí quyết, thông tin kinh doanh có thể được bảo vệ dưới dạng bí mật kinh doanh nếu đáp ứng điều kiện.
Do đó, khi doanh nghiệp muốn “bảo hộ thương hiệu”, vấn đề cần xác định trước tiên là tài sản nào của thương hiệu cần được bảo vệ và cơ chế pháp lý nào phù hợp với tài sản đó.
Quý khách hàng có thể tham khảo thêm dịch vụ tư vấn sở hữu trí tuệ để xác định phương án bảo hộ phù hợp đối với từng loại tài sản.
3. Nhãn hiệu là gì?
Khác với thương hiệu, nhãn hiệu là một thuật ngữ pháp lý được Luật Sở hữu trí tuệ quy định cụ thể. Theo Luật Sở hữu trí tuệ: Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau.
Để được bảo hộ, nhãn hiệu phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Theo Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu về nguyên tắc phải:
- Là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc sự kết hợp của các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc; hoặc là dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa;
- Có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác.
Ví dụ: Một doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm sử dụng tên ABC FOOD cùng một logo riêng trên bao bì. Nếu dấu hiệu này đáp ứng điều kiện bảo hộ và không xung đột với quyền có trước của chủ thể khác, doanh nghiệp có thể nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho những nhóm hàng hóa, dịch vụ phù hợp.
Đối với nhãn hiệu thông thường, quyền sở hữu công nghiệp được xác lập chủ yếu trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo quy định.
Quý khách hàng có thể xem thêm bài Đăng ký nhãn hiệu: Điều kiện, hồ sơ và quy trình.
4. Phân biệt thương hiệu và nhãn hiệu
Thương hiệu và nhãn hiệu có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không phải là hai khái niệm đồng nhất, có thể phân biệt như sau:
| Tiêu chí | Thương hiệu | Nhãn hiệu |
|---|---|---|
| Bản chất | Khái niệm chủ yếu trong kinh doanh, marketing và quản trị | Khái niệm pháp lý |
| Phạm vi | Rộng, bao gồm hình ảnh, uy tín, nhận diện, trải nghiệm và nhiều giá trị khác | Dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ |
| Cách hình thành | Được xây dựng trong quá trình kinh doanh và nhận thức của khách hàng | Được tạo ra dưới dạng dấu hiệu cụ thể |
| Có thủ tục đăng ký riêng hay không? | Không có một thủ tục đăng ký chung cho toàn bộ thương hiệu | Có thủ tục đăng ký nhãn hiệu |
| Xác lập quyền | Không có một cơ chế duy nhất cho toàn bộ giá trị thương hiệu | Nhãn hiệu thông thường chủ yếu xác lập quyền thông qua đăng ký và cấp văn bằng |
| Phạm vi bảo vệ | Phụ thuộc từng tài sản cấu thành thương hiệu | Theo mẫu nhãn hiệu và hàng hóa, dịch vụ được bảo hộ |
| Thời hạn | Không có một thời hạn bảo hộ chung cho toàn bộ thương hiệu | Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu có thời hạn luật định và có thể gia hạn |
| Giá trị | Có thể bao gồm uy tín, danh tiếng, khách hàng, hệ thống phân phối và tài sản nhận diện | Là tài sản sở hữu trí tuệ có thể được chuyển nhượng, cho phép sử dụng theo quy định |
Có thể kết luận, thương hiệu và nhãn hiệu không phải là một. Nhãn hiệu có thể là một bộ phận rất quan trọng tạo nên thương hiệu, nhưng giá trị thương hiệu còn được hình thành từ chất lượng sản phẩm, uy tín doanh nghiệp, khách hàng, hệ thống phân phối, danh tiếng và nhiều yếu tố khác.
Vì vậy, việc đăng ký nhãn hiệu giúp doanh nghiệp bảo vệ dấu hiệu nhận diện cụ thể, không đồng nghĩa với việc pháp luật trao quyền độc quyền đối với toàn bộ giá trị của một thương hiệu.
5. Nên đăng ký thương hiệu hay đăng ký nhãn hiệu?
Trong thực tế, cụm từ “đăng ký thương hiệu” được khách hàng sử dụng rất phổ biến. Tuy nhiên, nếu mục tiêu là bảo vệ tên gọi, logo hoặc một dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ thì thủ tục pháp lý mà doanh nghiệp thường cần thực hiện là đăng ký nhãn hiệu.
Ví dụ: Doanh nghiệp chuẩn bị kinh doanh mỹ phẩm với tên LAVIA và một logo riêng. Thay vì tìm một thủ tục có tên “đăng ký thương hiệu LAVIA”, doanh nghiệp cần xem xét:
- Xác định dấu hiệu muốn đăng ký;
- Xác định chủ thể đăng ký;
- Xác định nhóm hàng hóa, dịch vụ cần bảo hộ;
- Tra cứu nhãn hiệu trước khi đăng ký;
- Đánh giá khả năng phân biệt và nguy cơ trùng hoặc tương tự với quyền có trước;
- Nộp đơn đăng ký nhãn hiệu;
- Theo dõi quá trình thẩm định và xử lý đơn.
Trường hợp logo có tính sáng tạo, doanh nghiệp còn có thể xem xét cơ chế bảo hộ quyền tác giả bên cạnh đăng ký nhãn hiệu. Quý khách hàng có thể tham khảo thêm bài Đăng ký logo: Nên đăng ký nhãn hiệu hay bản quyền logo?.
Như vậy, không nên chỉ đặt câu hỏi “đăng ký thương hiệu hay đăng ký nhãn hiệu?”, mà cần xác định trước tài sản doanh nghiệp muốn bảo vệ là gì. Nếu tài sản chính là tên gọi, logo hoặc dấu hiệu nhận diện hàng hóa, dịch vụ thì đăng ký nhãn hiệu thường là một trong những thủ tục quan trọng nhất.
6. Có thương hiệu nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu có rủi ro gì?
Một doanh nghiệp có thể đã sử dụng và phát triển thương hiệu trong nhiều năm nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu. Điều này không đồng nghĩa doanh nghiệp chắc chắn mất toàn bộ quyền đối với dấu hiệu đang sử dụng. Tuy nhiên, xét về quản trị rủi ro, việc chậm đăng ký có thể khiến quá trình bảo vệ quyền trở nên phức tạp hơn.
6.1 Người khác có đơn đăng ký với ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên sớm hơn
Đối với những dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự, ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên có ý nghĩa quan trọng khi xem xét quyền đăng ký.
Doanh nghiệp đã sử dụng một tên gọi trong thực tế nhưng chậm đăng ký có thể gặp khó khăn nếu một chủ thể khác đã có đơn đăng ký trước. Tuy nhiên, việc đánh giá quyền không chỉ dựa vào thời điểm nộp đơn mà còn phải xem xét:
- Quyền có trước;
- Nhãn hiệu đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi;
- Nhãn hiệu nổi tiếng;
- Tên thương mại;
- Các quyền sở hữu trí tuệ khác có liên quan;
- Các căn cứ từ chối bảo hộ theo quy định.
Vì vậy, khi phát hiện có đơn đăng ký trùng hoặc tương tự, cần đánh giá toàn bộ hồ sơ và lịch sử sử dụng chứ không nên chỉ dựa vào yếu tố “ai nộp trước”.
6.2 Có thể phải thay đổi tên hoặc hệ thống nhận diện
Nếu dấu hiệu doanh nghiệp đang sử dụng xung đột với quyền sở hữu trí tuệ của chủ thể khác, doanh nghiệp có thể phải cân nhắc:
- Thay đổi tên sản phẩm;
- Thay logo;
- Thay bao bì;
- Thay bảng hiệu, thay tên hoặc hình ảnh trên website;
- Điều chỉnh gian hàng trên sàn thương mại điện tử;
- Thay đổi tài liệu quảng cáo;
- Xây dựng lại hệ thống nhận diện.
Khi thương hiệu đã được đầu tư và sử dụng rộng rãi, chi phí thay đổi thường lớn hơn nhiều so với việc tra cứu và xem xét đăng ký ngay từ đầu.
6.3 Phạm vi bảo hộ không theo kịp hoạt động kinh doanh
Một doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một sản phẩm nhưng sau đó mở rộng sang nhiều ngành hàng hoặc dịch vụ mới.
Nếu không có chiến lược đăng ký phù hợp, phạm vi nhãn hiệu được bảo hộ có thể không bao phủ toàn bộ hoạt động thực tế của doanh nghiệp.
Do đó, khi đăng ký cần xác định nhóm hàng hóa, dịch vụ dựa trên cả hoạt động hiện tại và kế hoạch phát triển hợp lý trong tương lai.
6.4 Khó xử lý hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự
Khi quyền đối với nhãn hiệu đã được xác lập rõ ràng, chủ sở hữu thường có cơ sở pháp lý thuận lợi hơn khi yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm hoặc thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền.
Đây là một trong những lý do doanh nghiệp nên xem xét bảo hộ độc quyền nhãn hiệu trước khi đầu tư lớn vào quảng cáo và xây dựng hệ thống nhận diện.
7. Bảo vệ thương hiệu có phải chỉ cần đăng ký nhãn hiệu?
Không. Đăng ký nhãn hiệu là một biện pháp rất quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng đủ để bảo vệ toàn bộ tài sản của một thương hiệu. Một doanh nghiệp có thể sở hữu đồng thời nhiều loại tài sản sở hữu trí tuệ khác nhau.
| Tài sản của doanh nghiệp | Cơ chế có thể xem xét |
|---|---|
| Tên sản phẩm, tên dịch vụ | Có thể đăng ký nhãn hiệu nếu đáp ứng điều kiện |
| Logo | Có thể bảo hộ bằng nhãn hiệu và/hoặc quyền tác giả tùy trường hợp |
| Tên sử dụng trong hoạt động kinh doanh | Có thể được bảo hộ dưới dạng tên thương mại nếu đáp ứng điều kiện |
| Hình dáng bên ngoài của sản phẩm | Có thể đăng ký kiểu dáng công nghiệp nếu đáp ứng điều kiện |
| Nội dung website, hình ảnh, thiết kế | Có thể được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng điều kiện |
| Công nghệ, giải pháp kỹ thuật | Có thể xem xét bảo hộ sáng chế hoặc giải pháp hữu ích |
| Bí quyết, thông tin kinh doanh | Có thể được bảo vệ dưới dạng bí mật kinh doanh nếu đáp ứng điều kiện |
| Tên miền | Cần được đăng ký, quản lý và phối hợp với các quyền liên quan |
Vì vậy, đối với doanh nghiệp có nhiều tài sản trí tuệ, phương án phù hợp thường là xây dựng một hệ thống bảo hộ tổng thể, thay vì chỉ thực hiện một thủ tục riêng lẻ.
Xem thêm: Quyền sở hữu trí tuệ là gì?.
8. Một số câu hỏi thường gặp về thương hiệu và nhãn hiệu
8.1 Thương hiệu có đăng ký được không?
Không có một thủ tục pháp lý chung để đăng ký toàn bộ “thương hiệu”. Tùy tài sản cần bảo vệ, doanh nghiệp có thể thực hiện đăng ký nhãn hiệu, đăng ký kiểu dáng công nghiệp, đăng ký quyền tác giả hoặc áp dụng những cơ chế sở hữu trí tuệ khác.
Trong thực tế, cụm từ “đăng ký thương hiệu” thường được sử dụng để chỉ đăng ký nhãn hiệu.
8.2 Nhãn hiệu có phải là logo không?
Không. Logo có thể được sử dụng làm nhãn hiệu nhưng nhãn hiệu không chỉ có logo.
Nhãn hiệu có thể được cấu thành từ chữ, từ ngữ, hình ảnh, hình vẽ, hình ba chiều, sự kết hợp của các yếu tố hoặc dấu hiệu âm thanh đáp ứng điều kiện pháp luật.
8.3 Có tên công ty rồi có cần đăng ký nhãn hiệu không?
Có thể cần. Đăng ký doanh nghiệp và đăng ký nhãn hiệu là hai cơ chế pháp lý khác nhau.
Việc doanh nghiệp đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp với một tên nhất định không đồng nghĩa tên đó đã được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu đối với toàn bộ hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp kinh doanh.
Nếu tên doanh nghiệp đồng thời được sử dụng như dấu hiệu nhận diện sản phẩm hoặc dịch vụ, doanh nghiệp nên xem xét khả năng đăng ký nhãn hiệu.
8.4 Sử dụng thương hiệu nhiều năm có tự động được bảo hộ nhãn hiệu không?
Không nên hiểu như vậy. Đối với nhãn hiệu thông thường, quyền sở hữu công nghiệp chủ yếu được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo quy định.
Riêng nhãn hiệu nổi tiếng, quyền được xác lập trên cơ sở sử dụng mà không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.
Ngoài ra, quá trình sử dụng thực tế của một dấu hiệu cũng có thể có ý nghĩa khi đánh giá khả năng phân biệt, quyền có trước hoặc một số căn cứ pháp lý khác.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào việc “đã sử dụng lâu năm” để kết luận rằng nhãn hiệu của mình chắc chắn đã được bảo hộ đầy đủ.
8.5 Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu có hiệu lực bao lâu?
Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu có hiệu lực từ ngày cấp đến hết 10 năm kể từ ngày nộp đơn. Văn bằng có thể được gia hạn nhiều lần liên tiếp, mỗi lần 10 năm theo quy định.
8.6 Một thương hiệu có thể đăng ký nhiều nhãn hiệu không?
Có. Một doanh nghiệp có thể đăng ký: Nhãn hiệu chữ, nhãn hiệu logo, nhãn hiệu kết hợp chữ và hình, các nhãn hiệu khác nhau cho từng dòng sản phẩm, nhãn hiệu cho nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ khác nhau.
Việc đăng ký theo phương án nào phụ thuộc vào hệ thống nhận diện, hoạt động kinh doanh và chiến lược bảo hộ của doanh nghiệp.
9. Enterlaw tư vấn đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu
Thương hiệu được xây dựng từ chất lượng, uy tín và niềm tin của khách hàng; còn việc bảo vệ những dấu hiệu tạo nên thương hiệu cần được thực hiện bằng cơ chế pháp lý phù hợp.
Enterlaw hỗ trợ Quý khách hàng tra cứu, đánh giá khả năng bảo hộ, lựa chọn phạm vi đăng ký và thực hiện dịch vụ đăng ký nhãn hiệu.
Trường hợp doanh nghiệp có nhiều tài sản như nhãn hiệu, logo, thiết kế, phần mềm, sáng chế hoặc quyền tác giả, Quý khách hàng có thể tham khảo dịch vụ tư vấn sở hữu trí tuệ để lựa chọn phương án bảo hộ phù hợp.
Enterlaw.vn, trân trọng cảm ơn khách hàng.
