Việc cơ quan điều tra khởi tố hàng loạt bị can liên quan đến các dự án “Hợp đồng kỳ nghỉ” đang là một trong những vụ án kinh tế – lừa đảo được dư luận đặc biệt quan tâm. Điều khiến vụ án này trở nên đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng bị hại, số tiền được cho là đã bị chiếm đoạt hay phạm vi hoạt động trên nhiều địa phương, mà còn ở phương thức tổ chức thực hiện hành vi với dấu hiệu bài bản, chuyên nghiệp và kéo dài trong nhiều năm.
Dưới góc độ pháp lý, việc xác định tội danh và trách nhiệm hình sự cụ thể của từng cá nhân thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng. Tuy nhiên, căn cứ Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), có thể nhận thấy một số tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nhiều khả năng sẽ được xem xét áp dụng nếu được chứng minh bằng các tài liệu, chứng cứ hợp pháp.
1. Phạm tội có tổ chức
Theo điểm a khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự:
“Phạm tội có tổ chức”.
Đây là tình tiết tăng nặng thường gặp trong các đại án kinh tế hoặc các vụ án lừa đảo có quy mô lớn.
Theo quy định tại khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự:
“Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.”
Trong vụ án “Hợp đồng kỳ nghỉ”, nếu cơ quan điều tra chứng minh được có sự phân công vai trò giữa người điều hành, người quản lý, trưởng nhóm kinh doanh, nhân viên tư vấn, bộ phận chăm sóc khách hàng, bộ phận ký kết hợp đồng và thu tiền nhằm hướng tới cùng một mục đích chiếm đoạt tài sản thì dấu hiệu phạm tội có tổ chức hoàn toàn có cơ sở được đặt ra.
Đây thường là tình tiết làm tăng đáng kể mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
2. Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp
Theo điểm b khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự:
“Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp”.
Đây là tình tiết đặc biệt đáng chú ý trong vụ án này.
Theo thực tiễn xét xử và các văn bản hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp thường được hiểu là trường hợp người phạm tội lấy việc thực hiện hành vi phạm tội làm nghề sinh sống hoặc nguồn thu nhập chính của mình.
Nếu kết quả điều tra xác định việc tìm kiếm khách hàng, tổ chức hội thảo, tư vấn, ký hợp đồng và thu tiền được thực hiện thường xuyên, liên tục trong thời gian dài, tạo nguồn thu nhập chủ yếu thông qua tiền lương, tiền thưởng hoặc hoa hồng phát sinh từ các giao dịch có dấu hiệu phạm tội thì đây là tình tiết hoàn toàn có thể được xem xét đối với một số bị can.
Đặc biệt, đối với những người giữ vai trò quản lý hoặc những cá nhân hoạt động trong hệ thống nhiều năm, tình tiết này có thể trở thành một trong những căn cứ quan trọng khi xác định hình phạt.
3. Phạm tội 02 lần trở lên
Theo điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự:
“Phạm tội 02 lần trở lên”.
Đối với các vụ án có nhiều bị hại, hành vi bị cáo buộc thường không diễn ra một lần duy nhất mà lặp đi lặp lại thông qua nhiều hợp đồng, nhiều giao dịch và nhiều lần nhận tiền khác nhau. Thực tế trong vụ án có nhiều nhân viên kinh doanh có hàng trăm hợp đồng đã ký. Mỗi lần ký là nhận hoa hồng, tiêu xài, ăn chơi sang chảnh.
Nếu mỗi lần thực hiện đều đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì việc một cá nhân tham gia nhiều lần vào quá trình thực hiện hành vi có thể là căn cứ áp dụng tình tiết tăng nặng này.
4. Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt để phạm tội
Theo điểm m khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự:
“Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt để phạm tội.”
Trong thực tiễn xét xử, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt thường được hiểu là việc xây dựng phương thức phạm tội phức tạp, có sự che giấu, ngụy trang hoặc tạo dựng những thông tin khiến người bị hại khó nhận biết được bản chất thực sự của giao dịch.
Nếu cơ quan điều tra chứng minh được việc sử dụng các chương trình khuyến mại, quà tặng, hội thảo khách hàng, các cam kết về lợi nhuận, chuyển nhượng, đầu tư hoặc các thông tin khác chỉ nhằm tạo lòng tin để khách hàng giao tài sản thì đây là tình tiết có khả năng được xem xét áp dụng.
Xem thêm các bài viết về tư vấn Luật hình sự: https://enterlaw.vn/tu-van-luat-hinh-su
5. Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng
Theo điểm e khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự:
“Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng.”
Trong thực tiễn, tình tiết này thường xuất hiện khi người phạm tội vẫn tiếp tục thực hiện hành vi mặc dù biết rõ hành vi đó là trái pháp luật hoặc đã xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, khiếu nại, tố cáo.
Nếu cơ quan điều tra chứng minh được các cá nhân liên quan vẫn tiếp tục ký hợp đồng, tiếp tục thu tiền hoặc tiếp tục triển khai các hoạt động tư vấn mặc dù đã nhận thức được bản chất của sự việc thì đây là tình tiết bất lợi đáng kể đối với người phạm tội.
Như thông tín báo chí, có nhiều đối tượng đã dùng mọi cách để tiếp cận: nhận làm con nuôi, đến tận nhà chắm sóc, nói chuyện, chia sẻ, đồng cảm để rút những đồng tiền cuối cùng. Bên cạnh đó những phóng sự của VTV đã đưa ra thông tin cảnh báo nhưng hợp đồng vẫn tiếp tục được ký. Thậm chỉ có những doanh nghiệp còn đưa ra cả thông cáo báo chí để ngụy trang.
6. Phạm tội đối với người đủ 70 tuổi trở lên
Theo điểm i khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự:
“Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai, người đủ 70 tuổi trở lên.”
Trong thực tế, không ít khách hàng tham gia các chương trình sở hữu kỳ nghỉ thuộc nhóm người nghỉ hưu hoặc người cao tuổi có điều kiện kinh tế.
Nếu trong hồ sơ vụ án có bị hại từ đủ 70 tuổi trở lên và người thực hiện hành vi nhận thức được điều đó khi thực hiện hành vi thì đây là tình tiết tăng nặng có thể được xem xét áp dụng.
Trong vụ án “Hợp đồng kỳ nghỉ”, giá trị thiệt hại chỉ là một phần của câu chuyện. Điều mà cơ quan điều tra và Tòa án đặc biệt quan tâm thường là cách thức tổ chức thực hiện hành vi, mức độ chuyên nghiệp, thời gian kéo dài, số lượng người tham gia và số lượng bị hại bị tác động.
Nếu các cáo buộc được chứng minh tại phiên tòa, các tình tiết như phạm tội có tổ chức (điểm a khoản 1 Điều 52), phạm tội có tính chất chuyên nghiệp (điểm b khoản 1 Điều 52), phạm tội nhiều lần (điểm g khoản 1 Điều 52), dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt (điểm m khoản 1 Điều 52) và cố tình thực hiện tội phạm đến cùng (điểm e khoản 1 Điều 52) có thể trở thành những căn cứ quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến mức hình phạt của từng bị cáo.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc áp dụng tình tiết tăng nặng là nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Không phải mọi bị cáo trong cùng một vụ án đều bị áp dụng giống nhau. Vai trò, nhận thức, mức độ tham gia và hậu quả do từng người gây ra mới là căn cứ cuối cùng để Tòa án quyết định hình phạt.
Bài viết của Luật sư Vũ Khánh Hiếu.
Trân trọng cảm ơn.
=============================================================================================
Enterlaw.vn - Hiểu luật, hiểu bạn!
